Nowości na stronie
53 Eskadra – 05.03.2026Władysław Nowak – 05.03.2026
26 Eskadra – 26.02.2026
Cmentarz w Gliwicach – 26.02.2026
Józef Lewandowski – 16.02.2026
Józef Matelowski – 16.02.2026
Zygmunt Bieńkowski – 16.02.2026
Sprawozdanie B. Semmerlinga – 16.02.2026
Relacja A. Gabszewicza – 16.02.2026
Książkowe wspomnienia – 16.02.2026
Dodane zostały podstawowe dane o 53 Eskadrze Obserwacyjnej (galeria zdjęć, dowódcy, personel latający, lotniska, sprzęt, straty), głównie w oparciu o materiały udostępnione przez Pana Zbigniewa Charytoniuka, zajmującego się od kilkudziesięciu lat studiowaniem dziejów 5 Pułku Lotniczego.
Nowością jest też życiorys Władysława Nowaka (m.in. dowódcy eskadry 306 Dywizjonu i adiutanta prezydenta RP), napisany przez Pana Wojtka Matusiaka.
Dzisiejsze uzupełnienie w całości dotyczy 26 Eskadry Obserwacyjnej, walczącej we wrześniu 1939 r. Dodana została galeria zdjęć, wykaz dowódców, sprzętu i lotnisk oraz strat. Do opisu cmentarza w Gliwicach, gdzie spoczywa dwóch lotników tej jednostki, dodane zostały liczniejsze i bardziej aktualne zdjęcia. Do opisów wspomnień trafił natomiast pamiętnik Aleksandra Chełstowskiego, dowódcy I plutonu 26 Eskadry, a na Zachodzie m.in. obserwatora 300 Dywizjonu.
Dzisiejsza nowość to życiorys Józefa Lewandowskiego, doświadczonego mechanika silnikowego i szefa sekcji w eskadrze technicznej, zajmującego się podczas swojej służby w Polskich Siłach Powietrznych kolejno Wellingtonami, Hurricane'ami, Spitfire'ami oraz Mustangami, m.in. Dywizjonów 317 i 306. Materiały na temat swojego ojca udostępnił Pan Dennis Linden.
Drugi nowy życiorys to tekst na temat Józefa Matelowskiego z 300 Dywizjonu. Autorem tekstu jest Pan Janusz Kubit, który w dalszym ciągu tropi i opisuje lotników Polskich Sił Powietrznych urodzonych w okolicach Krosna.
Do działu z relacjami dodana została opowieść Brunona Semmerlinga, który jako zestrzelony nad Francją pilot 315 Dywizjonu w ciągu dwóch miesięcy powrócił do Wielkiej Brytanii. Wracając, zebrał wiele istotnych z wywiadowczego punktu widzenia wiadomości, za co został odznaczony brytyjskim Military Cross i polskim Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami. Za udostępnienie tego dokumentu bardzo dziękuję Panu Janowi Ambroziakowi.
Inna dodana relacja dotyczy bitwy nad Gandawą, a jej autorem jest Aleksander Gabszewicz. Kilka miesięcy temu dodałem na tę stronę kilka wspomnień z 1 stycznia 1945 r., jednak wówczas nie byłem świadom, że na ten temat napisał także sam dowódca 131 Polowego Portu Lotniczego – i to bardzo ciekawie. Jego wspomnienia potwierdzają bowiem słowa innych lotników o tym, że do Focke-Wulfów strzelał... ze zwykłego ręcznego karabinu!
Na nowo napisany został życiorys Zygmunta Bieńkowskiego, dowódcy Dywizjonów 303 i 302.
Dział z wydanymi drukiem wspomnieniami lotników został uzupełniony o książki Stanisława Józefiaka (Dywizjony 304 i 317), Władysława Nowaka (306 Dywizjon) i Edwarda Kwolka (305 Dywizjon i 1586 Eskadra). Życiorysy Józefiaka i Kwolka dostępne są na stronie.
W 2024 r. ukazała się książka pt. „Jeden z mála W/O Jozef Kaňa”, autorstwa Milana Herčúta. Bohater tej biografii, w polskiej historiografii występujący nieraz jako Józef Kania, był rodowitym Słowakiem, który do polskiego lotnictwa wstąpił w 1938 r. po ucieczce ze swojego kraju. Uczestniczył w bitwie o Anglię w składzie 303 Dywizjonu, a potem aż do rozformowania Polskich Sił Powietrznych służył w jednostkach nieoperacyjnych. Losy pilota przedstawiono na 118 stronach. Książka wydana jest na kredowym papierze, w twardej oprawie, a tekst uzupełnia 35 zdjęć i 5 sylwetek bocznych samolotów. Dla polskiego czytelnika wyzwaniem może być język publikacji: słowacki. Jednak przy pewnym wysiłku, z wyobraźnią i odrobiną dobrej woli, da się z treści wyłowić co nieco. Publikację bez trudu można nabyć w Polsce korzystając z serwisu Allegro (link otwiera się po kliknięciu na okładkę).
A specjalnie dla Czytelników tej strony Pan Milan Herčút przygotował skrócony życiorys Jozefa Kaňi, dostępny w języku polskim i angielskim. Zapraszam do lektury!
Dwa dalsze uzupełnienia dotyczą września 1939 r. Są to: życiorys Stanisława Zatorskiego ze 113 Eskadry Myśliwskiej oraz artykuł o ostatnim locie tego pilota 17 września 1939 r., podczas którego zaginął.
Dodane zostały wykazy uczestników dwóch kolejnych kursów (nr 2 i 3) 16 Szkoły Pilotażu Podstawowego w Newton. Opracował je Pan Grzegorz Korcz. Na podstronie poświęconej absolwentom tej szkoły opisanych jest już 8 z 40 kursów, czyli 20%.
A zatem doczekaliśmy roku 2026. Znakomicie! Czas przywitać go garścią nowych materiałów na stronie.
Opublikowany został artykuł poświęcony asom Polskich Sił Powietrznych, ze wstępem, tabelą z wyszczególnioną liczbą zwycięstw powietrznych oraz galerią zdjęć portretowych tych pilotów. Materiał ten zastąpił poprzednią, pozbawioną jakiegokolwiek komentarza, galerię podobizn asów.
Do opisów książkowych wspomnień zostały dodane opisy dwóch książek. Pierwsza, autorstwa Jana Gerstela pt. „The War for You Is Over”, opisuje wojenne losy oficera obserwatora 13 Eskadry Obserwacyjnej i 300 Dywizjonu Bombowego, który zasłynął brawurową ucieczką z niemieckiego obozu jenieckiego położonego na terenie III Rzeszy. Druga, napisana przez Edmunda Stawowego pt. „A Call To Arms” opisuje losy autora od czasów przedwojennych aż do końca II wojny światowej. Był on początkowo żołnierzem francuskiej Legii Cudzoziemskiej, a od 1942 r. lotnikiem Polskich Sił Powietrznych o specjalności strażaka. Za zaznajomienie mnie z oboma tytułami serdecznie dziękuję Panu Grzegorzowi Korczowi i Panu Mieszkowi Syskiemu!
Dodane zostały podstawowe informacje na temat 36 Eskadry Obserwacyjnej, w tym nieduża galeria zdjęć. Jednostki tego typu, słabo obecne w zbiorowej świadomości, będą tematem także kolejnych uzupełnień. W najbliższych miesiącach należy spodziewać się Eskadr 26, 53, 56, 63 i 66.
Praktycznie na nowo skompletowana została galeria 1/145 Dywizjonu, walczącego we Francji wiosną 1940 r. Składa się ze zdjęć samolotów, fotografii portretowych pilotów, reprodukcji dokumentów oraz sylwetek bocznych samolotów Caudron-Renault CR.714.
Kolejne nowości to życiorysy Ryszarda Beera (pilota 1586 Eskadry; tekst autorstwa Pana Janusza Kubita) oraz Stanisławy Kosińskiej (Pomocnicza Lotnicza Służba Kobiet; materiały na jej temat udostępnił Pan Adam Dunajko). Od nowa napisane zostały teksty poświęcone Feliksowi Gaździe (m.in. 112 Dywizjon) oraz Konradowi Sztuce (303 Dywizjon).
Na koniec tradycyjnie rekomendacje książkowe. W grudniu 2025 r. ukazała się druga część Wellingtonów I i II z serii „Polskie Skrzydła” wydawnictwa „Stratus”. Autorem książki jest Grzegorz Korcz, wybitny spec od bombowców Polskich Sił Powietrznych, a znajdziemy w niej tym razem opracowanie historii użycia tych bombowców w Dywizjonach 304 i 305. W środku cała masa fotografii, zestawień tabelarycznych (wykazy operacji bojowych i maszyn), a także tekstu opisującego działania bojowe obu dywizjonów. Sylwetki boczne są dziełem Andrzeja Olejniczaka.
Czytelnikom pasjonującym się natomiast wrześniem 1939 r. polecam gorąco sięgnięcie po najnowsze dzieło Grzegorza Śliżewskiego, czyli „Księgę Myśliwców 1939. Słownik biograficzny pilotów polskich walczących podczas kampanii 1939 r. w jednostkach myśliwskich”. Autora przedstawiać nie trzeba, a tomiszcze wielkości cegły mieści życiorysy ponad 300 pilotów myśliwskich. Do sprzedaży książka trafiła jesienią2025 r. Wydawcą jest Instytut Pamięci Narodowej.
Kolejne uaktualnienia związane z wrześniem 1939 r. to podstawowe dane oraz galerie zdjęć 13 Eskadry Obserwacyjnej oraz Eskadry Osłonowej XV Dywizjonu Myśliwskiego. Ta druga jednostka była mało znanym doraźnie sformowanym oddziałem, którego piloci (głównie wychowankowie XIII promocji Szkoły Podchorążych Lotnictwa) osłaniali starty i lądowania bombowców PZL.37 Łoś. Doczekała się bodaj tylko jednego obszerniejszego opracowania historycznego, artykułu autorstwa Grzegorza Śliżewskiego, które niniejszym polecam jako dostępny w Internecie: „Myśliwcy zapomniani Działania polskich pilotów myśliwskich na zapleczu frontu we wrześniu 1939 roku”.
Galeria zdjęć III/1 Dywizjonu Myśliwskiego zyskała 13 nowych ilustracji.
Nowe zdjęcia pojawiły się w galeriach z cmentarzy w Drużbicach (dzięki uprzejmości Pana Zbigniewa Okruszka) oraz w Banneville i Douvres we Francji (które sam odwiedziłem z aparatem).
Dzisiejsze nowości związane są z lotnictwem przedwojennym i kampanią wrześniową. Dodana został licząca aż 70 fotografii galeria zdjęć IV/1 Dywizjonu Myśliwskiego (bez 123 Eskadry, która od jakiegoś czasu ma swoją oddzielną galerię), a także tabele z wykazami dowódców, lotnisk, zwycięstw i strat. Te ostatnie zostały dodane także do III/4 Dywizjonu. Pojawiła się także mała galeria zdjęć dotycząca dowództwa Brygady Pościgowej.
Dzięki uprzejmości Pana Marcina Luzińskiego publikuję tabelaryczny wykaz dowódców dywizjonów 1 Pułku Lotniczego w Warszawie, opracowany na podstawie dokumentów z Centralnego Archiwum Wojskowego w Warszawie.
Dzisiejsze uzupełnienie w całości poświęcone jest tematowi bitwy nad Gandawą, czyli wspaniałej walce pilotów Dywizjonów 308 i 317 stoczonej 1 stycznia 1945 r.
Artykuł na temat bitwy autorstwa Pana Piotra Sikory został od nowa zilustrowany: pojawiło się tam ponad 50 archiwalnych i współczesnych zdjęć oraz ilustracji. W szczególności, zamieściłem wszystkie znane mi fotografie skutków nalotu (tj. z płonącego lotniska Sint-Denijs-Westrem) oraz pogrzebu pięciu poległych lotników, a także szereg zdjęć pomnika, który stoi w miejscu niegdysiejszego lotniska 131 Skrzydła Myśliwskiego. W samym tekście poprawiono garść literówek i drobnych błędów.
Do działu z relacjami dodane zostały opisu wydarzeń z 1 stycznia 1945 r. spisane przez: Edwarda Jaworskiego (który leciał tego dnia z 302 Dywizjonem na bombardowanie), Tadeusza Sawicza (dowódcy 131 Skrzydła Myśliwskiego, który nalot na podgandawskie lotnisko oglądał z ziemi) oraz korespondentów wojennych Ryszarda Głuskiego i Władysława Kisielewskiego (którzy także oglądali walki z perspektywy lotniska).
Do meldunków dodany został tekst spisany przez Stanisława Breynera, któremu zaliczono dwa zniszczone Focke-Wulfy 190. Niezwykle ciekawym jest sposób, w jaki tego dokonał, bo bez wystrzelenia ani jednego pocisku.
Przy tej okazji gorąco polecam także krótki film zamieszczony na stronie Muzeum Sił Powietrznych. W ciekawej konwencji, dalekiej od sztampowych internetowych produkcji, w niespełna sześciominutowym filmie, streszczono tło historyczne bitwy nad Gandawą, jej przebieg, skutki oraz echa pobrzmiewające we współczesności. Pokazano także szereg ciekawych zdjęć i rysunków z epoki związanych z tematem. Dodatkowym smaczkiem jest fakt, że lektorem jest znany historyk Wojtek Matusiak, którego większość Czytelników zna wyłącznie ze słowa pisanego. Gorąco polecam!
W ubiegłym roku ukazała się biografia jednego ze zwycięskich pilotów znad Gandawy, Kazimierza Huberta. Jego syn – Andrew Hubert von Staufer – w języku angielskim i na potrzeby czytelnika brytyjskiego opisał losy swojego ojca, znanego w rodzinie jako Tomek. Lotnik ten urodził się w 1921 r. we Lwowie, a zmarł w 2006 r. w Wielkiej Brytanii. Do Polskich Sił Powietrznych dostał się z armii Andersa, przechodząc wcześniej piekło w łagrze. 1 stycznia 1945 r. jako pilot 317 Dywizjonu zestrzelił na pewno jednego Focke-Wulfa 190, a drugiego uszkodził.
Książka porusza wiele tematów, których próżno szukać w innych biografiach, które mimo upływu lat pozostają nieprzełamanym tabu: okrutnej, zwierzęcej przemocy (także seksualnej) Sowietów na przyszym polskim pilocie oraz zespół stresu pourazowego, z jakim zmagał się już po wojnie, na skutek przeżyć z lat 1939–1945. W książce znajduje się także – i to w języku polskim – relacja Huberta z bitwy nad Gandawą, spisana w 1947 r.
Za sprezentowanie mi egzemplarza serdecznie dziękuję Panu Mieszkowi Syskiemu! Zainteresowanych odsyłam zaś do sklepu internetowego (link po kliknięciu na okładkę).
Do opisów wydanych drukiem pamiętników trafiła notatka na temat książki Józefa Machnika „Moja podróż życiowa. Wspomnienia”. Za umożliwienie zapoznania mi się z nią dziękuję gorąco Panu Januszowi Kubitowi.
Wydawnictwo „Stratus” wydało kolejny tom serii „Polskie Skrzydła”, tym razem poświęcony Wellingtonom I i II. Autorem książki jest uznany badacz dziejów polskiego lotnictwa bombowego Grzegorz Korcz. Na 68 stronach przedstawił historię tych maszyn w służbie Dywizjonów 300 i 301 oraz polskiej jednostki wyszkolenia bojowego 18 OTU, a także zasady ich malowania. W tabelach zestawiono wykazy operacji bojowych oraz egzemplarzy wykorzystywanych w obu dywizjonach. 16 sylwetek kolorowych przedstawiających malowanie tych samolotów jest z kolei dziełem Andrzeja M. Olejniczaka. Kolejny tom (o Wellingtonach I i II w Dywizjonach 304 i 305) już wkrótce, a tymczasem – gorąco polecam część pierwszą!
Dodany został życiorys Kazimierza Wachala, udostępniony dzięki uprzejmości Pana Janusza Kubita. Do tej pory o lotniku tym nie było wiadomo praktycznie nic. A był postacią nietuzinkową: choć urodził się w 1904 r., przed wybuchem II wojny światowej nie służył w Wojsku Polskim. Mając dobrą pracę na stanowisku biurowym, w wieku 33 lat wyszkolił się na pilota i rozpoczął pracę jako instruktor pilotażu. Po mobilizacji we wrześniu 1939 r. ewakuował się do Francji, a potem do Wielkiej Brytanii, gdzie z renomą dobrego pilota zginął w tragicznym wypadku... Jest to 301. życiorys opublikowany na tej stronie.
Do działu z książkowymi wspomnieniami lotników dodany został opis książki „Makler z Pireusu” autorstwa Tadeusza Chudzikiewicza, strzelca-radiotelegrafisty z 304 Dywizjonu.
Dodana została nowa galeria zdjęć 317 Dywizjonu, licząca obecnie przeszło 160 fotografii z opisami.
Poprawiony został wykaz Polaków biorących udział w bitwie o Anglię, a na jej dole zamieszczono fotografie pomnika bitwy o Anglię w Londynie, na którym znajdują się nazwiska wszystkich pilotów.
Nowością jest strona poświęcona ewakuacji polskich lotników do Francji przez Grecję – jest to bardziej galeria zdjęć niż wyczerpujący opis zagadnienia.
Przy wszystkich trzech materiałach uzyskałem olbrzymią pomoc ze strony Pana Wojtka Matusiaka, któremu niniejszym za to serdecznie dziękuję. Z kolei za inspirację wdzięczny jestem Panu Dennisowi Lindenowi, synowi Józefa Lewandowskiego (mechanika 317 Dywizjonu, który na Zachód dotarł właśnie przez Grecję).
Zamieszczony został w formie PDF obszerny artykuł na temat Bolesława Gładycha i „szczęśliwej trzynastki”, który przygotowałem na tegoroczną konferencję z cyklu pt. „Historia Skrzydłami Malowana” w Koszalinie. Opowiada o mocno zakorzenionym micie dotyczącym (domniemanych) spotkań w powietrzu i walk Polaka z asem Luftwaffe Georgiem-Peterem Ederem, który miał jakoby aż trzykrotnie darować Polakowi życie – za każdym razem pilotując myśliwiec z numerem taktycznym 13. Zachęcam do lektury aż 38 stron.
Na stronie internetowej zostały uzupełnione wykazy zwycięstw powietrznych (zarówno jednostek, jak i poszczególnych pilotów) o stabelaryzowane dane dotyczące zniszczonych i uszkodzonych samolotów na ziemi. Odnośne wpisy pojawiły się w Dywizjonach 303, 308, 316, 317 i w I Skrzydle Myśliwskim, a także u następujących pilotów: Mieczysław Adamek, Marian Bełc, Bolesław Gładych, Jerzy Jankiewicz, Stefan Janus, Wojciech Kołaczkowski i Longin Wiński
Do listy kursów 16 Szkoły Pilotażu Podstawowego dodany został wykaz uczestniku kursu nr 33, a do opisów wspomnień lotników – podsumowania książek „Mustangiem w polu ognia” Jakuba Bargiełowskiego oraz „Zranione skrzydło” Edwarda Jaworskiego.
Stworzona została strona poświęcona 16 Szkole Pilotażu Podstawowego (16 (Polish) Service Flying Training School) w Newton. Zawiera ona bardzo krótki opis tej jednostki, spis jej komendantów, zestawienie wszystkich kursów, a także wykazy kursantów i absolwentów wybranych kursów. W galerii na dole strony przedstawiono opisane grupowe zdjęcia uczestników wybranych kursów. Jest to jedynie początek, bowiem zestawienie przeszo półtora tysiąca nazwisk (tylu pilotów opuściło 16 Szkołę ze znakiem pilota na piersi) jest olbrzymim wysiłkiem, wymagającym czasu. Strona powstała jako dzieło Pana Grzegorza Korcza, Pana Wojtka Matusiaka i autora niniejszej strony. Kolejne uzupełnienia tej podstrony – już wkrótce.
Dodany został życiorys Stanisława Dąbrowskiego, absolwenta wspomnianej powyżej 16 Szkoły w Newton. Autorem oryginalnego tekstu jest Jerzy Dąbrowski (brat Stanisława, także lotnik Polskich Sił Powietrznych), natomiast jego redakcją oraz wprowadzeniem poprawek i uzupełnień zajęli się Pan Andrew Dąbrowski (bratanek lotnika) i Pan Wojtek Matusiak.
Jerzy Dąbrowski spisał także swoje wspomnienia z młodości i służby wojskowej podczas II wojny światowej. Choć wyszły drukiem już dwa lata temu, mało kto o nich słyszał. By popularyzować pamiętniki polskich lotników, zwłaszcza te mniej znane, stworzyłem nową podstronę poświęconą temu tematowi. Dzisiaj zamieszczone zostały opisy trzech książek, autorstwa: Jerzego Dąbrowskiego, Jerzego Kmiecika oraz Władysława Cehaka. Wkrótce następne. Opisy książek dwóch pierwszych udostępnił Pan Wojtek Matusiak.
Wiosną tego roku ukazała się książka pt. „Dwaj lotnicy z 5. Pułku Lotniczego. Stanisław Dziondziak i Lucjan Kretowicz” autorstwa Adama Dziondziaka, syna pierwszego z tytułowych lotników (w przygotowaniu wspierał go m.in. Zbigniew Charytoniuk, od dziesiątek lat badacz historii 5 Pułku Lotniczego). Publikacja liczy 138 stron, wydana została na papierze kredowym i w twardej oprawie. Zawiera wiele fotografii i obrazków ilustrujących losy obu lotników. Stanisław Dziondziak służył w III/5 Dywizjonie Myśliwskim oraz 301 Dywizjonie i 1586 Eskadrze. Jego przyjaciel Lucjan Kretowicz był internowanym na Łotwie i jeńcem w ZSRR, a później pilotem 1586 Eskadry. Obaj po wojnie wrócili do Polski.
Książka nie znajduje się w regularnej sprzedaży, ale zamówienia można przekazać autorowi, Panu Dziondziakowi, pisząc na adres kontaktowy do twórcy niniejszej strony internetowej.
Strona o zestrzeleniach V1 została rozbudowana i poprawiona. Do życiorysów wszystkich lotników, którzy zgłosili zestrzelenia latających bomb, dodano tabelki m.in. z datami zestrzeleń i samolotami pilotowanymi w zwycięskim locie. Dotyczy to następujących lotników: Bohdan Arct, Jakub Bargiełowski, Michał Cwynar, Eugeniusz Horbaczewski, Tadeusz Karnkowski, Zygmunt Kawnik, Piotr Kliman, Stanisław Litak, Paweł Niemiec, Tadeusz Nowierski, Jerzy Schmidt oraz Teofil Szymankiewicz. Życiorys tego ostatniego – notabene, asa V1 – pierwotnie opublikowany 20 lat temu, został napisany od nowa.
Na stronie internetowej parlamentu brytyjskiego zamieszczono petycję zgłoszoną przez panią Jean Sztul-Belda (córkę Mariana Sztula, kawalera Virtuti Militari i lotnika 300 Dywizjonu). Petycja postuluje zniesienie cenzury akt polskich lotników (i szerzej, żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie) udostępnianych rodzinom przez brytyjskie Ministerstwo Obrony (Ministry of Defence). Współcześnie w kopiach akt z przebiegiem służby wyczerniane są liczne pola, utrudniające dokładne odtworzenie życiorysów weteranów. Powodem tego jest interpretacja ustawy o ochronie danych osobowych, także w wypadku zmarłych dawno temu bohaterów wojennych, czyli już – postaci historycznych. Choć petycję podpisać mogą wyłącznie obywatele i rezydenci Wielkiej Brytanii, liczę, że wśród Czytelników tacy się znajdą. By zajął się tym parlament i zmienił te absurdalne reguły, potrzeba jeszcze 7500 głosów! Czas jest do października...
Pan Marek Jonikas, syn Mieczysława Jonikasa (jednego z najwyżej odznaczonych polskich lotników bombowych, w tym kawalera Virtuti Militari, pilota PLL „LOT” i 305 Dywizjonu), pracuje nad opisaniem intygujących losów swojego ojca. Na serwisie Youtube zamieścił 36-minutowy film dokumentalny własnej produkcji, będący zaledwie pierwszą częścią całego opracowania. Opowieści pana Jonikasa słucha się dobrze i gorąco zachęcam Czytelników do odsłuchania całości.
Polecam też lekturę zamieszczonych w Internecie tekstów o lotnikach, którzy po II wojnie światowej osiedli w Kłodzku na Dolnym Śląsku. Autorem obu opracowań jest badacz lokalnej historii pan Grzegorz Palko. Jeden z artykułów opowiada o Julianie Falińskim (m.in. szefie mechaników 317 Dywizjonu), a drugi o Alfredzie Leszczuku (Dywizjony 307, 304 i 317).
Dziś kontynuowany jest temat lotników polskich w lotnictwie amerykańskim. Dodany został wykaz lotników Polskich Sił Powietrznych, ochotników z Ameryki Północnej, którzy zostali formalnie przeniesieni do USAAF w latach 1943–1944, a w krótkim wstępie streszczono historię owych przeniesień.
Drugi materiał to lista absolwentów kursów w amerykańskiej szkole sztabowej w Fort Leavenworth, w której w 1945 r. naukę ukończyło 18 lotników. Dane do tego opracowania udostępnił Pan Wojtek Matusiak.
Dodane zostały dwa życiorysy. Pierwszy dotyczy osoby Jana Duchaczka, ucznia-pilota w 6 Pułku Lotniczym i strzelca pokładowego 300 Dywizjonu w 1944 r. Materiał powstał dzięki materiałom udostępnionym przez rodzinę lotnika: Panią Czesławę Kucharczyk oraz Pana Grzegorza Musiała, przy asyście Pani Natalii Korzeniowskiej, która zainteresowała mnie tematem i wspierała podczas zbierania materiałów do tekstu.
Z kolei wraz z Panem Bogusławem Szwedo przygotowaliśmy życiorys Michała Latawca, pilota 64 Eskadry i 305 Dywizonu, więźnia sowieckich łagrów i kawalera Orderu Virtuti Militari.
Obu wspomnianych lotników – Jana Duchaczka i Michała Latawca – łączy to, że polegli w maju 1944 r., w swoich pierwszych lotach bojowych. Wcześniej byli żołnierzami września 1939 r., a ich droga do Polskich Sił Powietrznych wiodła przez niewolę w Sowietach (u Latawca) i internowanie we Francji Vichy (u Duchaczka)...
Dodane zostały nowsze fotografie do galerii cmentarza w Bredzie (gdzie spoczywa Jan Duchaczek), a uzupełniający ją tekst poprawiono i uzupełniono.
Chciałbym Czytelnikom polecić także nowo powstałą stronę internetową Fundacji „Historia Skrzydłami Malowana”, która to fundacja ma za zadanie organizowanie dorocznych konferencji w Koszalinie (w ubiegłym roku odbyła się jej już XI edycja). Prezesem fundacji jest znany historyk lotnictwa Grzegorz Śliżewski, a na stronie znajdziemy m.in. wiele z jego artykułów w formie zdigitalizowanej i dostępnej do pobrania.
Z godnych wspomnienia lektur w formie papierowej jest książka pt. „Samolot An-2 we wspomnieniach agrolotników”, kolejna z serii publikacji redagowanych przez Mariusza Niestrawskiego. Nie dotyczy w żaden sposób historii II wojny światowej, lecz okresu powojennego i lotnictwa cywilnego. Pisałem jednak o poprzednich publikacjach z tej serii (o samolotach Po-2 oraz PZL-101), zatem wypada wspomnieć i tę. Tom poświęcony An-2 jest najobszerniejszy i podobnie jak wcześniejsze wita czytelnika twardą oprawą, porządnym papierem kredowym oraz licznymi fotografiami, kolorowymi i czarno-białymi. Książkę nabyć można przez Internet od wydawcy – Muzeum Narodowego Rolnictwa w Szreniawie.
Niedawna akcja zbierania informacji zwrotnej od społeczeństwa w sprawie ocalenia budynku dawnego pubu i restauracji „Orchard” w Ruislip (o której pisałem w poprzednim wpisie 16 stycznia br.) przyniosła pozytywny rezultat! Budynek, w którym w latach 40. XX wieku bawili się lotnicy polskiego I Skrzydła Myśliwskiego w Northolt, jeden z symboli polskiego udziału w bitwie o Anglię – zostanie ocalony. Został wpisany na listę zabytków gminy Hillingdon i od teraz nie będzie mógł zostać ot tak po prostu wyburzony: podlega prawnej ochronie. Więcej na ten temat przeczytać można w artykule na portalu Harrow Online.
O pubie „Orchard” w Ruislip w Londynie, koło bazy lotniczej RAF Northolt, będącym w latach II wojny światowej miejscem szczególnym dla polskich lotników, pisałem pod koniec 2023 r. w artykule poświęconym temu miejscu. Niestety, wkrótce potem lokal został zamknięty, a budynek i teren znalazł się w rękach prywatnego inwestora. Pojawiły się plotki, że zostanie wyburzony, a na jego miejscu powstanie nowy obiekt.
Władze gminy Hillingdon, na terenie której „Orchard” się znajduje, na swojej stronie internetowej ogłosiły formularz konsultacji społecznych, w których można się wypowiedzieć na temat, czy powinien zostać uznany za budynek o wartości historycznej i architektonicznej, a tym samym – czy powinien zostać uratowany przed wyburzeniem. Aby oddać swój głos, do czego gorąco zachęcam Czytelników strony, należy wejść na stronę gminy Hillington, a następnie „Have your say”. W sześciopunktowej ankiecie należy odpowiedzieć na pytanie nr 3 twierdząco („Do you think The Orchard should be locally listed?”), a w punkcie nr 4 uargumentować, dlaczego „Orchard” zasługuje na wpisanie na listę zabytków. Pytania 1 i 2 dotyczą stosunku respondenta do gminy Hillingdon (np. czy jest się jej mieszkańcem), a pytania nr 5 i 6 innego budynku, niezwiązanego z historią polskiego lotnictwa.
Czas jest tylko 13 lutego 2025 r., więc czas się spieszyć! Kilka Państwa minut może pomóc w ocaleniu przed buldożerami miejsca, w którym przed laty bawili się wszyscy najwybitniejsi myśliwcy Polskich Sił Powietrznych!
Dodany został obszerny artykuł o samolotach Bolesława Gładycha: jednym Spitfirze i czterech Thunderboltach. Trzy z tych maszyn oznaczane były godłem pingwina i podpisem „Pengie”. Równocześnie, na nowo napisany został życiorys tego asa: pierwotna wersja została opublikowana na tej stronie 20 lat (!) temu. Mimo drobnych uaktualnień poczynionych w międzyczasie, tekst ten wymagał stworzenia od podstaw i rozrósł prawie trzykrotnie.
Spośród licznych zwycięstw tego pilota, dwa były bardzo nietypowe. Pierwsze, z 23 czerwca 1941 r., Gładych odniósł nieumyślnie taranując (!) nieprzyjaciela i odcinając mu tył kadłuba śmigłem swojego Spitfire'a. Drugie zaliczył 27 marca 1944 r., gdy za sterami Thunderbolta zbliżył się od tyłu do Messerschmitta i tak wystraszył jego pilota, że ten bez walki wyskoczył z samolotu. Do strącenia tych maszyn użył łącznie zero pocisków, ale oba zaliczono na jego konto zwycięstw powietrznych: w Polskich Siłach Powietrznych nie zliczano bowiem samolotów „zestrzelonych”, lecz „zniszczone” w powietrzu. Meldunek z 1941 r. jest ciekawy także z innego względu: został sporządzony w dwóch wersjach, istotnie różniących się od siebie szczegółami. Przyczyną tego był fakt, że pierwszą wersję zredagował oficer wywiadu 303 Dywizjonu, który rozmawiał z Gładychem w szpitalu (a więc zapewne usłyszał relację od poważnie rannego pilota, którą na własną rękę poskładał w spójny tekst). Redakcję drugiej wersji meldunku nadzorował sam Gładych i zadowolony z jej treści – podpisał się pod nią.
Ale historia lotnictwa to nie tylko asy myśliwskie i ich samoloty. Pamiętając o „szarych korzeniach bujnych kwiatów” za sprawą artykułu Pana Janusza Kubita Czytelnik dowie się więcej o postaci Kazimierza Piroga, mechanika samochodowego Polskich Sił Powietrznych.
Wyodrębniony został dział „Moje publikacje”, który znajduje się po lewej stronie w menu. Czytelnicy strony znajdą tam linki do publikowanych PDF-ów z artykułami.
Z kolei Fundacja Historyczna Lotnictwa Polskiego na swojej stronie internetowej zamieściła komplet publikacji wydawanych corocznie w ramach konferencji „Historia Skrzydłami Malowana”, która odbywa się późną wiosną w Koszalinie. Jest tam wiele interesujących artykułów autorów piszących regularnie o Polskich Siłach Powietrznych w II wojnie światowej, w tym m.in. Roberta Gretzyngiera, Piotra Hodyry, Mariusza Konarskiego, Grzegorza Korcza, Łukasza Łydżby, Wojtka Matusiaka, Marka Rogusza, Grzegorza Sojdy i Grzegorza Śliżewskiego... Tysiące stron tych wartościowych opracowań dostępne są za darmo, w pełnej treści.
Do działu z PDF-ami trafił mój artykuł o Czesławie Nowaku, pilocie m.in. Dywizjonów 302 i 318 (oraz jednostek brytyjskich i kanadyjskich), opublikowany przed pięcioma laty w czasopiśmie „Gapa”. Współautorem tekstu jest Pan Andrzej Lewandowski.
W imieniu Polsko-Walijskiego Komitetu „Reach for the Skies” przekazuję zaproszenie na uroczystość odsłonięcia tablicy pamiątkowej upamiętniającej lotników Polskich Sił Powietrznych poległych w latach 1940–1947. Uroczystość odbędzie się w niedzielę 3 listopada 2024 r. o godz. 11:00 w Kościele Rzymskokatolickim pw. Naszej Pani Królowej Pokoju przy ulicy Waunlanyrafon w Llanelli w Walii. Więcej informacji można znaleźć na profilu facebookowym organizacji.
Dział z cmentarzami został wzbogacony o galerię zdjęć z dalekiego Kirke (Khadki) w Indiach, gdzie spoczywa jeden polski lotnik. Nekropolię odwiedziła i zrobiła zdjęcia – specjalnie na potrzeby niniejszej strony – Pani Anna Broda.
Dodany został życiorys Jerzego Radwańskiego, pilota Dywizjonów 302 i 318.
Dwa ostatnie dzisiejsze materiały to pliki PDF z moimi artykułami ze „Skrzydlatej Polski”, na temat oficerów lotnictwa ludowego Wojska Polskiego: Tadeusza Siewierskiego (przedwojennego myśliwca III/3 Dywizjonu) oraz Nikołaja Biełozierowa (Rosjanina, oficera 1 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego „Warszawa”).
Na stronie zamieszczony został nowy życiorys Bronisława Błońskiego (podoficera personelu naziemnego, weterana kampanii wrześniowej i żołnierza Armii Krajowej) autorstwa Pana Bartłomieja Błaszkowskiego.
Nowością jest także poprawiony i znacznie rozbudowany (...niemalże napisany od nowa) życiorys Jerzego Bajana, przygotowany wspólnie z Panem Wojtkiem Matusiakiem.
Niedawno ukazała się książka „Lotnicy i cichociemni z bydgoskich gimnazjów 1920–1939” autorstwa Edwarda Małachowskiego. W liczącej 240 stron publikacji, w twardej oprawie, autor zebrał biografie 27 wojskowych (w tym 25 lotników), którzy edukację średnią pobierali w przedwojennej Bydgoszczy (jeden z nich był zarazem lotnikiem i cichociemnym). Większość z nich służyło w Polskich Siłach Powietrznych na Zachodzie. Zgromadzone materiały i informacje (a także skromny, choć obecny, materiał ilustracyjny) umożliwiają bliższe zapoznanie się z tymi postaciami, wśród których nie brak wybitnych, w tym kawalerów Orderu Virtuti Militari. Książka nie znajduje się w regularnej sprzedaży, ale zamówienia można przekazać autorowi, Panu Małachowskiemu, pisząc na adres kontaktowy do twórcy niniejszej strony internetowej.
Poprawiony i rozbudowany został wykaz strat 304 Dywizjonu.
Staraniem 307 Squadron Project (tj. Andrzeja Michalskiego, Michaela Parrotta i Marcina Piórkowskiego) w Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie otwarta zostanie wystawa poświęcona 307 Dywizjonowi Myśliwskiemu Nocnemu „Lwowskiemu”. Wernisaż odbędzie się 31 sierpnia o godz. 15:00. Więcej informacji znaleźć można na facebookowym profilu autorów, po kliknięciu na miniaturę afiszu.
W poprzednim miesiącu w Wielkiej Brytanii ukazała się natomiast książka autorstwa Adriana Beana pt. „What Happened” („Co się wydarzyło”), opowiadająca o katastrofie z 12 czerwca 1941 r., w której Wellington z 305 Dywizjonu zderzył się z Oxfordem z jednej ze szkół pilotażu RAF. Oba samoloty spadły koło Elton w hrabstwie Nottinghamshire. Autor jest krewnym jednego z brytyjskich lotników, którzy zginęli tego dnia. Dalsze informacje dostępne są także na Facebooku.
Przed kilkoma dniami do sprzedaży trafiła moja nowa książka pt. „Samolot szturmowy Iljuszyn Ił-2”, opowiadająca w albumowej formie o użyciu bodaj najsłynniejszego sowieckiego samolotu w lotnictwie ludowego Wojska Polskiego. W zeszłym roku napisałem podobną publikację, która ukazała się w serii „Polish Wings – Polskie Skrzydła” w języku angielskim. Nowa publikacja to nie tylko zmiana języka, ale aż 270 nowych fotografii, sześć nowych sylwetek bocznych, dwie mapy oraz relacje pilotów, strzelców pokładowych i personelu naziemnego, który służył w jednostkach wyposażonych w te szturmowce... A także – poprawione błędy i uzupełnione braki. Zapraszam do lektury!
25 marca 2024 r. zmarł jeden z najwybitniejszych historyków polskiego lotnictwa, Bartłomiej Belcarz. Bartek był także współzałożycielem i współwłaścicielem Wydawnictwa „Stratus”, znanego z publikacji o charakterze historyczno-lotniczym. W zeszłym roku zapadł na ciężką chorobę, z którą współczesna medycyna wciąż nie ma szans. Walcząc z nią do końca starał się być aktywny jako badacz; do ostatnich chwil pracował nad swoją ulubioną tematyką, czyli dziejami Polskich Sił Powietrznych we Francji w 1940 r.
Trzema jego ostatnimi publikacjami są monografie z serii „Polish Wings – Polskie Skrzydła” (której był pomysłodawcą i spiritus movens kolejnych tomów). Książki te przybliżają użycie w polskim lotnictwie myśliwców Morane-Saulnier MS.406, Caudron-Renault CR.714 Cyclone oraz Curtiss Hawk 75 – którymi latali polscy piloci głównie podczas kampanii francuskiej. Współautorem wszystkich trzech jest Franciszek Strzelczyk, a tomu o Curtissie – dodatkowo Robert Gretzyngier i Wojtek Matusiak.
Gorąco zachęcam do sięgnięcia po te książki – i do chwili zadumy nad osobą autora...
Dzisiaj dodany został życiorys Antoniego Rutkowskiego, podoficera sanitarnego m.in. 112 Eskadry i 307 Dywizjonu. Tekst powstał dzięki pomocy i udostępnieniu zbiorów krewnego lotnika, Pana Piotra Kasprzaka.
Drugi z życiorysów przedstawia losy Eugeniusza Kruczka: sybiraka i mechanika 1 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego „Warszawa”, który zginął tragicznie w 1944 r.
Ostatni z nowych materiałów to zestawienie transportów morskich, którymi polscy lotnicy podróżowali podczas II wojny światowej, walcząc o swoją ojczyznę daleko poza jej granicami.
Niejako w nawiązaniu do tego tematu zamieszczam także PDF (ponad 100 stron!) z artykułem pt. „Święty Mikołaj w październiku”, który przygotowałem wraz z Panem Wojtkiem Matusiakiem na doroczną konferencję w Koszalinie pt. „Historia Skrzydłami Malowana”. Opowiada o pierwszym masowym i bodaj najciekawszym rejsie, który miał miejsce krótko po kampanii wrześniowej. 700–800 polskich lotników wyruszyło z Rumunii na Bliski Wschód, w drodze do Francji, by wstąpić tam do odtwarzanego na obczyźnie Wojska Polskiego.
Poprawiona i uzupełniona nowymi zdjęciami została także podstrona dotycząca cmentarza w Bayeux, głównej brytyjskiej nekropolii ofiar inwazji w Normandii (której 80-lecie obchodzono przed kilkoma tygodniami), a na której spoczywa dwóch polskich lotników.
Zachęcam także do lektury dwóch moich artykułów, które ukazały się w wersji papierowej. Pierwszy z nich to artykuł pt. „Oczy nad frontem włoskim. 318 Dywizjon Myśliwsko-Rozpoznawczy Gdański”, opublikowany w Biuletynie IPN. Drugi to artykuł o Stefanie Gajewskim, który ukazał się w „Skrzydlatej Polsce” (tekst napisany wraz z Panem Wojtkiem Matusiakiem). Bohater tekstu był pierwszym instruktorem Stanisława Skalskiego, pilotem bombowców PZL.37 Łoś w czasie kampanii wrześniowej i pilotem nieoperacyjnym na Zachodzie. Po wojnie, na skutek nieudanej próby ucieczki za granicę, padł ofiarą brutalnych represji ze strony Urzędu Bezpieczeństwa.
Dodany został życiorys Edwarda Łakomego, pilota 317 Dywizjonu, który napisał i udostępnił do publikacji krewny lotnika Pan Bartłomiej Błaszkowski.
Dwa nowe cmentarze opisane na stronie to Belgrad w Serbii (zdjęcia dzięki uprzejmości Pana Marcina Bednarza) oraz Lemvig w Danii (dokąd sam dotarłem z aparatem).
Zachęcam także do sięgnięcia po nowy numer „Skrzydlatej Polski”, w którym Czytelnicy znajdą artykuł mojego autorstwa poświęcony Wacławowi Kozłowskiemu: pierwszemu oficerowi ludowego Wojska Polskiego, pierwszemu dowódcy Eskadry Myśliwskiej 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki (późniejszego 1 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego „Warszawa”) – i pierwszej ofierze śmiertelnej tejże jednostki.
Zapraszam do lektury tekstu poświęconego bojowym lotom Stefana Pawlikowskiego (dowódcy lotnictwa myśliwskiego Polskich Sił Powietrznych) podczas II wojny światowej. Tekst dostępny jest w formacie PDF, a ukazał się przed kilkoma laty w materiałach dorocznej konferencji „Historia Skrzydłami Malowana”, organizowanej w Koszalinie.
Drugą dziesiejszą nowością jest galeria i opis cmentarza w Slaglille w Danii.
Ponadto, po przeszło dwuletniej przerwie moje teksty wróciły na łamy „Skrzydlatej Polski”. Tym razem zachęcam do lektury mojego artykułu poświęconego postaci Eduarda Viika (Wiika), Estończyka, dowódcy 6 Pułku Lotnictwa Szturmowego ludowego Wojska Polskiego.
Pierwszą z noworocznych nowości jest napisany od podstaw życiorys Eugeniusza Horbaczewskiego, asa myśliwskiego i pilota 303 Dywizjonu oraz Polish Fighting Team, a także dowódcy 43 Dywizjonu RAF i 315 Dywizjonu. Choć w Internecie można znaleźć dziesiątki krótszych i dłuższych biogramów słynnego „Dziubka”, to ten, który dziś proponuję Czytelnikom, jest spośród nich chyba najobszerniejszy i najbardziej szczegółowy: podaje szereg faktów, o których dotąd inni autorzy nie pisali.
Dodany został biogram Jana Stangryciuka, strzelca pokładowego 300 Dywizjonu i członka Klubu Świnki Morskiej, zmarłego pod koniec zeszłego roku w wieku 101 lat.
Kolejną nowością jest życiorys Wacława Stańskiego, pilota 308 Dywizjonu i powojennego kierownika Aeroklubu Ziemi Mazowieckiej, napisany przez Pana Andrzeja Lewandowskiego.
Dzięki uprzejmości Pana Henryka Juszczaka do publikacji otrzymałem wspomnienia Józefa Olejnika, żołnierza personelu naziemnego 131 Eskadry, który opisuje swoje przebijanie się z okrążenia nad Bzurą i ucieczkę z niemieckiej niewoli we wrześniu 1939 r.
Dział z cmentarzami został rozbudowany o galerie ze Shrewsbury i Watchfield. Zdjęcia udostępnił Pan Marcin Salamon.
A co do poczytania w wersji papierowej? Bez wątpienia Czytelnicy nie mogą przejść obojętnie obok 38. zeszytu z serii „Polish Wings – Polskie Skrzydła” poświęconego samolotowi Morane-Saulnier MS.406, autorstwa Bartłomieja Belcarza i Franciszka Strzelczyka. Licząca aż 136 stron publikacja prezentuje 97 kolorowych sylwetek i 202 fotografie, opisując nie tylko konkretne egzemplarze, ale przekrojowo całą (choć krótką) historię tych maszyn w Polskich Siłach Powietrznych we Francji.
Druga z propozycji to książka innego znanego i cenionego autora, Piotra Sikory. Zatytułowana „Polish Air Force Fighter Aircraft 1940–1942” i niedawno wydana praca jest albumem zdjęć, w którym pokazano maszyny używane przez polskich myśliwców we wspomnianym okresie. Formuła książki jest prosta, ale bardzo przyjemna dla czytelnika: na każdej stronie pokazano jedno (czasem dwa) zdjęcie, przeważnie w orientacji poziomej, wraz z obszernym opisem w języku angielskim.
