Tadeusz Haczkiewicz

Tadeusz Haczkiewicz urodził się 20 grudnia 1916 r. w Nowym Sączu, ówcześnie pod zaborem austriackim, w późniejszym województwie krakowskim (obecnie – małopolskim). Uczęszczał do Szkoły Powszechnej Męskiej im. Króla Władysława Jagiełły w Nowym Sączu, a następnie do Państwowego Gimnazjum im. Henryka Sienkiewicza (typu humanistycznego) we Lwowie, gdzie w 1937 lub 1938 r. zdał maturę.

W 1933 r. rozpoczął przygodę z szybownictwem, zdobywając z biegiem czasu odznaki kolejnych kategorii. Po maturze zatrudnił się jako instruktor w szkołach szybowcowych Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (LOPP). W latach 1938–1939 pracował w Tęgoborzu w Małopolsce, a w 1939 r. w Goleszowie na Śląsku Cieszyńskim. Nie wiadomo nic na temat jego ewentualnej służby wojskowej w przedwojennej Polsce, którą normalnie powinien był rozpocząć po ukończeniu 21. roku życia, czyli najpóźniej w 1938 r.

Nie są znane jego dokładne losy podczas kampanii wrześniowej. Przypuszczalnie został ewakuowany w zorganizowanym transporcie do Rumunii lub na Węgry, bowiem bardzo szybko udało mu się przedostać do formowanego na Zachodzie Wojska Polskiego. Od 23 października 1939 r. przebywał w ośrodku zbornym dla polskich lotników w Lyonie, przeformowanym w grudniu 1939 r. w Centrum Wyszkolenia Lotnictwa. Do upadku Francji latem 1940 r. służył tam jako kancelista. Data i okoliczności ewakuacji na Wyspy Brytyjskie są nieznane.

W Polskich Siłach Powietrznych w Wielkiej Brytanii otrzymał numer ewidencyjny 793831. Zgłosił się do służby w powietrzu, a na rozpoczęcie nauki oczekiwał mając formalny przydział do Bazy Sił Powietrznych w Blackpool. Na przeszkolenie na brytyjskim sprzęcie trafił do szkoły pilotażu początkowego 15 Elementary Flying Training School w Carlisle, gdzie między 12 lipca a 23 sierpnia 1941 r. ukończył pierwszy kurs. 24 sierpnia 1941 r. został przeniesiony na kilka dni do ośrodka naboru załóg latających Air Crew Reception Centre w Regent's Park w Londynie. Po pomyślnym przejściu badań lekarskich i zdaniu egzaminów, został zakwalifikowany do dalszej nauki. Od 13 września 1941 r. był kursantem szkoły pilotażu podstawowego 8 Service Flying Training School w Montrose. Naukę na Masterach i Hurricane'ach ukończył 25 lutego 1942 r. 4 marca 1942 r. dostał przydział na praktykę w pilotażu do jednostki współpracy z obroną przeciwlotniczą 8 Anti Aircraft Cooperation Unit w bazie Cardiff w Walii. Latając na Lysanderach, zajmował się tam m.in. holowaniem celów dla artylerii przeciwlotniczej. 16 czerwca 1942 r. został skierowany do Polskiej Szkoły Myśliwskiej przy jednostce wyszkolenia bojowego 58 Operational Training Unit w Grangemouth, na przeszkolenie na samolotach Spitfire. Ukończył je pomyślnie 6 września 1942 r.

Po krótkim urlopie, 14 września 1942 r. Haczkiewicz został przydzielony do 303 Dywizjonu Myśliwskiego im. Tadeusza Kościuszki. Jednostka stacjonowała na tyłach, w Kirton-in-Lindsey w środkowej Anglii, w składzie II Skrzydła Myśliwskiego. Operowała na Spitfire'ach VB, a do jej głównych zadań należała osłona konwojów płynących wzdłuż brytyjskiego wybrzeża oraz wdrażanie do służby operacyjnej nowo wyszkolonych myśliwców, takich jak Haczkiewicz. W lutym 1943 r. 303 Dywizjon przebazował się na podlondyńskie lotnisko Northolt i wszedł w skład I Skrzydła Myśliwskiego. Haczkiewicz zaczął brać udział w operacjach ofensywnych, regularnie latając nad okupowaną Europę, na zaczepne wymiatania myśliwskie i w osłonie bombowców.

1 maja 1943 r. został przeniesiony do Szkoły Podchorążych Piechoty i Kawalerii Zmotoryzowanej w Auchtermuchty w Szkocji. W Wielkiej Brytanii nie było oddzielnej podchorążówki lotnictwa i podoficerowie Polskich Sił Powietrznych szlify oficerskie zdobywali na specjalnych kursach lotniczych w szkole armii. Kurs zakończył się 23 lipca 1943 r. i Haczkiewicz, w stopniu plutonowego podchorążego, został przeniesiony do Bazy Sił Powietrznych w Blackpool. Z dniem 13 września 1943 r. otrzymał promocję na stopień podporucznika oraz nowy oficerski numer służbowy P-2311.

18 października 1943 r. powrócił do 303 Dywizjonu, który jeszcze przez trzy tygodnie stacjonował w Northolt jako część I Skrzydła Myśliwskiego, po czym został wycofany na odpoczynek na zaplecze, do Ballyhalbert w Irlandii Północnej. Ponownie zajął się wdrażaniem do służby w jednostce bojowej nowych pilotów oraz osłanianiem konwojów.

6 kwietnia 1944 r. Haczkiewicz rozpoczął w 16 Szkole Pilotażu Podstawowego (16 (Polish) Service Flying Training School) w Newton kurs instruktorów pilotażu. Nie ukończył go i zamiast trafić do szkolnictwa ostatecznie powrócił do służby bojowej.

10 czerwca 1944 r. dostał przydział do 315 Dywizjonu Myśliwskiego „Dęblińskiego”, stacjonującego na polowym lotnisku Ford. Jednostka miała na wyposażeniu myśliwce Mustang III i wchodziła w skład 133 Skrzydła Myśliwskiego (II Skrzydła Myśliwskiego). Początkowo jej zadaniem było wsparcie wojsk inwazyjnych walczących we Francji, jednak wkrótce skierowano ją do zwalczania latających bomb V1, wystrzeliwanych przez Niemców na Londyn. W lipcu i sierpniu 1944 r. Haczkiewicz z lotniska Brenzett brał udział w tego typu patrolach o kryptonimie „Diver”, a podczas jednego z nich, 26 lipca 1944 r., zaliczono mu wspólne zestrzelenie jednej V1.

W późniejszych miesiącach brał udział w wielu lotach nad okupowaną Europę i III Rzeszę, głównie na eskorty myśliwców, wymiatania myśliwskie i zwalczanie celów naziemnych. 315 Dywizjon przenosił się w tym czasie na kolejne lotniska: Andrews Field i Coltishall. Pod koniec października 1944 r. został przebazowany do Peterhead w Szkocji i włączony w skład III Skrzydła Myśliwskiego. Uczestniczył w lotach bojowych nad Norwegię, w osłonie samolotów Lotnictwa Obrony Wybrzeża RAF (Coastal Command). W połowie stycznia 1945 r. powrócił do Andrews Field, do 133 (II) Skrzydła, by z powrotem operować nad okupowaną Europą i III Rzeszą. 21 lutego 1945 r. zaliczono mu pewne zestrzelenie Focke-Wulfa 190, podczas zadania „Rodeo 416” (wymiatanie i atakowanie celów naziemnych w rejonie Salzwedel w Niemczech). 9 kwietnia 1945 r. został przeniesiony do 309 Dywizjonu Myśliwskiego „Ziemi Czerwieńskiej”, również będącego częścią 133 Skrzydła w Andrews Field. Przed końcem wojny w składzie jednostki wziął udział w trzech lotach bojowych nad Niemcami, w eskorcie bombowców.

Po kapitulacji III Rzeszy Haczkiewicz zgłosił się do służby w lotnictwie transportowym i 25 lipca 1945 r. został przeniesiony do jednostki zbornej Transport Command Holding Section w bazie RAF Morecambe celem przygotowania do wyjazdu do Indii. Po pobraniu tropikalnego ekwipunku, w grupie kilkunastu polskich lotników, 6 września 1945 r. wyruszył jako pasażer samolotu transportowego do Azji. Trasa przelotu wiodła przez Libię, Palestynę i Irak do Allahbadu w Indiach. Na miejscu został przydzielony do 229 Grupy Transportowej RAF (229 Group), gdzie w owym czasie służyło kilkudziesięciu polskich pilotów, zajmujących się transportem lotniczym oraz przerzucaniem samolotów pomiędzy bazami lotniczymi. 11 września 1945 r. został przydzielony do 1334 (Transport Support) Conversion Unit na przeszkolenie na samolotach dwusilnikowych. 1 października 1945 r. zakończył kurs i niemal równocześnie poprosił o powrót do Wielkiej Brytanii. 11 listopada 1945 r. został przydzielony do jednostki tranzytowej dla personelu lotniczego Personnel Transit Centre w Dehli. Po przedłużających się formalnościach ostatecznie wysłano go na Wyspy Brytyjskie, dokąd dotarł w połowie grudnia 1945 r.

22 stycznia 1946 r. został przydzielony do 303 Dywizjonu. Jego dawna jednostka w owym czasie wyposażona była w Mustangi IV i stacjonowała w bazie RAF Wick w Szkocji, skąd wkrótce przeniesiono ją do Chaterhall i Hethel. 9 czerwca 1946 r. Haczkiewicz został przydzielony do jednostki zbornej 4 (Polish) Holding Unit w Cammeringham i doczekał tam rozformowania Polskich Sił Powietrznych z końcem 1946 r.

Haczkiewicz zdecydował się na pozostanie na emigracji i 14 stycznia 1947 r. wstąpił do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia (PKPiR). W okresie służby tam miał przydział kolejno do jednostek demobilizacyjnych: 3 Polish Resettlement Unit (3 PRU) w Dunholme Lodge, 9 PRU w Melton Mowbray, 5 PRU we Framlingham i ponownie 3 PRU. W 1947 r. przeszedł kurs na kontrolera ruchu lotniczego, początkowo od końca maja 1947 r. w bazie Waddington, a potem od sierpnia do października 1947 r. w specjalistycznej szkole School of Air Traffic Control w Watchfield. Od października 1947 r. do maja 1948 r. służył jako kontroler w bazie RAF Middle Wallop.

Haczkiewicz zdemobilizował się 14 stycznia 1949 r. w polskim stopniu porucznika i brytyjskim Flying Officera. Podczas wojny wykonał 50 lotów bojowych oraz 70 lotów operacyjnych. Został odznaczony dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Medalem Lotniczym oraz Polowym Znakiem Pilota (nr 1817), a także brytyjskimi medalami pamiątkowymi.

Jeszcze podczas służby w PKPiR zdecydował się wstąpić do nowo powstałego pakistańskiego lotnictwa wojskowego: Royal Pakistan Air Force, jako jeden z kilkudziesięciu Polaków. Otrzymał numer służbowy 892. Od 21 grudnia 1948 r. miał przydział do bazy lotniczej Chaklala jako kontroler lotniczy. 17 stycznia 1949 r. nadano mu formalnie stopień Flying Officera. Nie był zadowolony ze służby i przedterminowo zrezygnował z kontraktu. 5 października 1949 r. został przeniesiony formalnie do dowództwa lotnictwa (Air Headquarters) w Karaczi, a 19 października 1949 r. wyruszył w podróż powrotną do Wielkiej Brytanii statkiem SS „Caledonia”.

Po powrocie do Wielkiej Brytanii osiadł w Bexleyheath pod Londynem. Pracował jako mechanik.

W 1945 r. poślubił Gwendoline Pauline Harris.

21 lipca 1952 r. otrzymał obywatelstwo brytyjskie.

Po wojnie używał początkowo angielskojęzycznej wersji swojego imienia (Thaddeus Haczkiewicz), a później zmienił personalia na Edward Thaddeus Anderson.

Edward Thaddeus Anderson (Tadeusz Haczkiewicz) zmarł 29 marca 1978 r. w Banbury w hrabstwie Oxfordshire. Miał 61 lat.

Wojciech Zmyślony