Józef Matelowski

Józef Karol Matelowski urodził się 28 stycznia 1918 r. w Białobrzegach, w domu nr 311, ówcześnie pod zaborem austriackim, w późniejszym powiecie krośnieńskim województwa lwowskiego (w 1925 r. Białobrzegi zostały przyłączone do pobliskiego Krosna). Był synem Jana i Wiktorii z Hejnarów. Po ukończeniu miejscowej szkoły powszechnej, naukę kontynuował w Publicznej Szkole Dokształcającej Zawodowej w Krośnie, z praktyczną nauką zawodu w warsztatach ślusarsko-mechanicznych Franciszka Wysockiego przy ul. Korczyńskiej 708 (obecnie ten odcinek nosi nazwę ul. Kapucyńskiej). W latach 1936–1941 Franciszek Wysocki pełnił funkcję Starszego Cechu w Krośnie, a jego warsztaty były koncesjonowanym zakładem instalacyjno-gazowo-wodociągowym, który produkował i naprawiał maszyny rolnicze i silniki oraz prowadził remonty tartaków i młynów, jak również wyrabiał nowe walce młyńskie.

Po ukończeniu szkoły zawodowej Józef Matelowski wstąpił ochotniczo do lotnictwa wojskowego i 4 listopada 1937 r. został wcielony do 6 Pułku Lotniczego we Lwowie-Skniłowie. Po okresie rekruckim, 11 grudnia 1937 r. został zaprzysiężony. Następnie uczestniczył w kursie mechaników samochodowych, trwającym od 13 grudnia 1937 r. do 24 kwietnia 1938 r. Od 25 kwietnia do 9 lipca 1938 r. był słuchaczem Szkoły Podoficerskiej w macierzystej jednostce, po ukończeniu której 10 lipca 1938 r. był awansowany do stopnia starszego szeregowca. Następnego dnia został skierowany jako kierowca samochodowy do plutonu transportowego 6 Pułku Lotniczego, gdzie pełnił służbę do 31 sierpnia 1939 r. 1 kwietnia 1939 r. został awansowany na stopień kaprala.

Podczas kampanii wrześniowej był kierowcą samochodowym w Bazie Lotniczej nr 6 we Lwowie (powstałej w wyniku mobilizacji z 6 Pułku Lotniczego). Ze swoim oddziałem ewakuował się na południe kraju, a w dniu sowieckiej agresji na Polskę, 17 września 1939 r. o godz. 21:00, przekroczył granicę polsko-rumuńską w Serafińcach koło Horodenki. Został umieszczony w obozie internowania Râmnicu Sărat, gdzie przebywał do 13 listopada 1939 r. Dzięki pomocy polskich władz wojskowych wyjechał stamtąd do małego portu Balcic (obecnie Bałczik w Bułgarii) nad Morzem Czarnym, gdzie oczekiwał na zorganizowany transport ewakuacyjny do Francji. 18 grudnia 1939 r. zaokrętował się na SS „Patris” i następnego dnia wyruszył w transporcie morskim do Bejrutu, gdzie przybył 23 grudnia. Oczekiwał tam, razem z innymi podobnymi „turystami Sikorskiego”, na dalszy etap podróży na Zachód. Po trzech tygodniach, 16 stycznia 1940 r. wszedł na pokład SS „Explorateur Grandidier” aby kontynuować drogę, wraz z innymi lotnikami przybyłymi do Bejrutu zarówno na „Patrisie” jak i na innych statkach. Do Marsylii statek przypłynął 22 stycznia.

23 stycznia 1940 r. razem ze swoją grupą Matelowski został zakwaterowany w obozie wojskowym Camp de Carpiagne koło Marsylii. 27 stycznia przeniesiony został do lotniczej stałej stacji zbornej w Septfonds. Dalsze jego dzieje do upadku francuskiego sojusznika nie są znane.

Po klęsce Francji został ewakuowany do Wielkiej Brytanii, dokąd wedle dokumentów przybył 26 czerwca 1940 r. (może to wskazywać na rejs statkiem „Arandora Star”, z Saint-Jean-de-Luz do Liverpoolu, w dniach 24–27 czerwca 1940 r.). Trafił do obozu w Weeton, a 25 sierpnia 1940 r. został przeniesiony do Bazy Sił Powietrznych w Blackpool. W okresie 8–15 listopada 1940 r. przeszedł w Centrum Wyszkolenia Ziemnego w Blackpool kurs wznawiający dla kierowców samochodowych. 25 listopada 1940 r. został przeniesiony do 309 Dywizjonu Współpracy z Armią „Ziemi Czerwieńskiej” bazującego w Szkocji, początkowo na lotnisku Renfrew, a od 15 maja 1941 r. na lotnisku Dunino. Pełnił tam służbę do 11 września 1941 r. jako kierowca samochodowy (według brytyjskiej nomenklatury Driver Motor Transport; DMT).

Matelowski zgłosił się do służby w personelu latającym, wobec czego przeniesiono go do Centrum Wyszkolenia Ziemnego w Blackpool, tym razem na kurs teoretyczny dla strzelców-radiotelegrafistów. Potem przeszedł przeszkolenie praktyczne: 23 stycznia 1942 r. został skierowany do szkoły łączności 1 Signals School w Cranwell, a następnie 16 maja 1942 r. do szkoły strzelców pokładowych 8 Air Gunners School w Evanton. Po pomyślnym przejściu obu kursów, 12 czerwca 1942 r. otrzymał brytyjski stopień Sergeanta, a dwa dni później tytuł i znak strzelca-radiotelegrafisty.

W oczekiwaniu na dalsze przydziały Matelowski trafił do Bazy Sił Powietrznych w Blackpool, skąd 11 sierpnia 1942 r. przeniesiony został do jednostki wyszkolenia bojowego 18 Operational Training Unit w Bramcote na przeszkolenie bojowe i kurs zgrywania załóg na samolotach Wellington. Został członkiem pięcioosobowej załogi w składzie: kpr. pil. Walerian Zieliński, por. obs. Stefan Kalina, st. szer. bomb. Stanisław Drozda i kpr. strz. Zenon Sienkiewicz, z którą 13 stycznia 1943 r. przydzielony został do 300 Dywizjonu Bombowego „Ziemi Mazowieckiej”. Jednostka ta do 31 stycznia stacjonowała w bazie RAF Ingham, po czym przeniosła się do bazy RAF Hemswell.

Pierwszy lot bojowy Matelowski wykonał nocą z 27 na 28 stycznia 1943 r., gdy celem było minowanie Morza Północnego w rejonie Wysp Fryzyjskich. Na drugie zadanie, nalot na Hamburg, poleciał w nocy z 3 na 4 lutego 1943 r. na pokładzie Wellingtona III BH-X (BK511), którego załogę stanowili: kpr. pil. Paweł Marciniszyn (weteran 300 Dywizjonu, mający poprowadzić niedoświadczonych jeszcze towarzyszy broni po raz pierwszy nad III Rzeszę), kpr. pil. Walerian Zieliński, por. obs. Stefan Kalina, st. sierż. strz. Feliks Łazowski i kpr. strz. Zenon Sienkiewicz. Samolot wystartował o godz. 18:13 i nie powrócił do bazy. Do władz wojskowych nigdy nie dotarły wiadomości o jego losie. Prawdopodobnie został zestrzelony do morza. Zginęła cała załoga, ciał nie odnaleziono.

Kapral Józef Matelowski został odznaczony Medalem Lotniczym.

Janusz Kubit