Stanisław Zatorski

Stanisław Bogdan Zatorski urodził się 1 marca 1915 r. w Sędziszowie koło Jędrzejowa, ówcześnie pod zaborem rosyjskim, w późniejszym powiecie jędrzejowskim województwa kieleckiego. Jego rodzicami byli Zygmunt Kazimierz – leśnik – i Helena Antonina z domu Kuchcińska – zajmująca się domem. Przynajmniej od 1925 r. mieszkał na stałe z rodziną w Puławach. W 1935 r. zdał maturę w tamtejszym Państwowym Gimnazjum Koedukacyjnym im. Księcia Adama Czartoryskiego.

Po maturze zgłosił się ochotniczo do Wojska Polskiego. Jesienią 1935 r. ukończył trzymiesięczne szkolenie dla podchorążych na dywizyjnym kursie podchorążych rezerwy piechoty bądź w Szkole Podchorążych Piechoty w Zambrowie, trwające od około 20 września do 20 grudnia 1935 r. 3 stycznia 1936 r. zameldował się w Szkole Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. W ciągu kolejnych dwóch lat przeszedł przeszkolenie na pilota, a w ostatnim roku nauki, pomiędzy 2 maja a 29 lipca 1938 r., ukończył kurs myśliwski w Szkole Pilotażu w Grudziądzu, latając m.in. na samolotach PZL P.7. Na przełomie sierpnia i września 1938 r. ukończył także kurs szybowcowy w Wojskowym Obozie Szybowcowym w Ustjanowej, zdobywając kategorię C.

15 października 1938 r. został promowany na stopień podporucznika i dostał przydział do 113 Eskadry Myśliwskiej, wchodzącej (wraz ze 114 Eskadrą) w skład IV/1 Dywizjonu Myśliwskiego w Warszawie. Jednostka miała na wyposażeniu myśliwce PZL P.11a i P.11c. W ostatnich dniach sierpnia 1939 r., w związku z mobilizacją, została przesunięta z Okęcia na polowe lotnisko w Poniatowie, gdzie zastał ją wybuch wojny.

Podczas kampanii wrześniowej Zatorski walczył początkowo w obronie Warszawy przed niemieckimi nalotami, latając z lotnisk w Poniatowie i Radzikowie. W późniejszym okresie wraz z całym IV/1 Dywizjonem Myśliwskim został wycofany na lotniska koło Lublina (kolejno Radzików, Bełżyce i Radawiec Wielki), a następnie na Wołyniu i koło Tarnopola. Wykonał łącznie 21 lotów bojowych (w tym trzy na rozpoznanie) i stoczył 10 walk powietrznych. W jednej z nich jego samolot został uszkodzony. Nie zaliczono mu oficjalnie (na „liście Bajana”) żadnego zwycięstwa powietrznego, choć we wniosku odznaczeniowym z jesieni 1939 r. podano, że uzyskał jedno zestrzelenie wspólne. Informacji tej nie da się powiązać z żadną konkretną walką 113 Eskadry.

Rankiem 17 września 1939 r., wobec napływających informacji o agresji ZSRR na Polskę, Zatorski wraz z ppor. Włodzimierzem Miksą został wysłany na lot na rozpoznanie pogranicza polsko-sowieckiego, z zakazem naruszania granicy i nakazem przeprowadzenia zadania tak, by na pewno powrócić na swoje lotnisko (rozkaz wydał mjr pil. Eugeniusz Wyrwicki, szef sztabu Brygady Pościgowej). Miksa rozpoznać miał rejon leżący bardziej na południe, a Zatorski na północ. Obaj wystartowali z lotniska Petlikowce Stare, ale powrócił na nie wyłącznie Miksa. Ani tego dnia, ani nigdy potem, do polskich władz wojskowych nie dotarły informacje o losie Zatorskiego, który zaginął w nieznanych okolicznościach.

Współcześnie w literaturze historycznej powszechnie przyjmuje się za pewnik, że Zatorski doleciał aż do Rokitna. Miał tam zrzucić meldunek na koszary Korpusu Ochrony Pogranicza, informując o wkroczeniu Armii Czerwonej, a następnie wdać się w walkę z sowieckimi myśliwcami. W wyniku walki uszkodził jakoby dwa samoloty nieprzyjaciela, ale ostatecznie został zestrzelony i poległ. W rzeczywistości jednak taki przebieg ostatniego lotu Zatorskiego był praktycznie niemożliwy, co omówiono w oddzielnym artykule.

Podporucznik pilot Stanisław Zatorski zaginął 17 września 1939 r. w wieku 24 lat. Został odznaczony Krzyżem Walecznych.

Wojciech Zmyślony