Jan Wisiorek

Jan Franciszek Wisiorek urodził się 12 sierpnia 1918 r. we wsi Chełm Wielki (Groß Chelm) na Śląsku, ówcześnie w Królestwie Prus. W 1922 r. miejscowość znalazła się w granicach Polski, w powiecie pszczyńskim województwa śląskiego. Obecnie nosi nazwę Chełm Śląski i jest częścią powiatu bieruńsko-lędzińskiego w tym samym województwie. Około 1925 r. jego rodzina – ojciec Jan, matka Julia z domu Kubica oraz siostry: starsza Cecylia i młodsza Gertruda – przeprowadziła się do Mysłowic, gdzie zamieszkała przy ul. Katowickiej 6.

Po ukończeniu sześciu lat Jan wstąpił do tzw. szkoły ćwiczeń (szkoły powszechnej) przy Państwowym Seminarium Nauczycielskim Męskim w Mysłowicach, w której ukończył pięć klas. Następnie kontynuował naukę w Państwowym Gimnazjum Męskim im. Tadeusza Kościuszki w Mysłowicach (typu klasycznego), gdzie 28 maja 1937 r. zdał egzamin dojrzałości.

Latem 1936 r. ukończył kurs szybowcowy w Ustjanowej, uzyskując kategorię B pilota szybowcowego. Bezpośrednio po maturze – od 1 lipca do 18 sierpnia 1937 r. – uczestniczył w obozie Przysposobienia Wojskowego Lotniczego w Katowicach.

20 września 1937 r. wstąpił do wojska jako ochotnik. Po ukończeniu szkolenia unitarnego w Szkole Podchorążych Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, 3 stycznia 1938 r. został przyjęty do Szkoły Podchorążych Rezerwy Lotnictwa (SPRL) w Radomiu, gdzie odbył przeszkolenie jako pilot na PWS-14, PWS-16, PWS-26 oraz RWD-8.

Szkołę ukończył 15 września 1938 r. w stopniu kaprala podchorążego z wynikiem „dość dobrym” i otrzymał przydział do 2 Pułku Lotniczego w Krakowie. Tydzień później został przeniesiony do rezerwy, co było standardową procedurą w przypadku absolwentów SPRL.

Od 2 stycznia 1939 roku aż do końca sierpnia odbywał praktykę w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim, pracując w Urzędzie Skarbowym w Mysłowicach. W tym okresie, od 22 czerwca do 1 sierpnia 1939 roku, odbył ćwiczenia w Eskadrze Treningowej macierzystego pułku.

Rozkazem mobilizacyjnym z dnia 30 sierpnia 1939 r. został przydzielony do Eskadry Zapasowej 2 Pułku Lotniczego, z której 12 września skierowano go do transportu samolotów. W dniu 17 września, z rozkazu ppor. pil. Kazimierza Plenkiewicza, w grupie pięciu maszyn przeleciał granicę polsko-rumuńską w rejonie Śniatynia. 21 września dotarł do Bukaresztu, gdzie po uzyskaniu paszportu w polskim konsulacie, przez Eforie, w grupie dowodzonej przez kpt. Adama Jaworskiego, dotarł 12 października do małego portu Balcic (obecnie Bałczik w Bułgarii). Trzy dni później, na pokładzie statku „Ajos Nikolaos”, wraz z około 700 polskimi lotnikami dotarł do Bejrutu, skąd następnie na pokładzie „Ville de Strasbourg” wyruszył do Francji. 29 października dopłynął do Marsylii. Następnego dnia przewieziono go z całą grupą samochodami do koszar francuskiej bazy lotniczej w Istres, skąd 21 grudnia został skierowany do Lyon-Bron – punktu zbornego i przejściowego dla formujących się Polskich Sił Powietrznych we Francji, w którym w grudniu 1939 r. sformowano Centrum Wyszkolenia Lotnictwa (CWL). Nieco wcześniej, z dniem 1 listopada 1939 r., otrzymał promocję oficerską na stopień podporucznika. Na początku 1940 r. objął dowództwo jednej z eskadr zapasowych CWL.

W czerwcu 1940 r., podczas krótkiego urlopu, udał się wraz z ppor. pil. Henrykiem Knapikiem na ślub por. pil. Ryszarda Figury z Heleną Bulą, córką polskiego górnika. Uroczystość odbyła się 15 czerwca w Saint-Vallier, górniczej osadzie położonej ok. 100 km na północ od Lyonu i zamieszkałej przez liczną Polonię. To właśnie tam dotarły do nich wieści o postępującej ofensywie niemieckiej i upadku Paryża.

Wisiorek wraz z kolegami, nie zdążywszy na ewakuację z Lyonu, w narastającym chaosie i popłochu, różnymi – często improwizowanymi – środkami transportu, skierował się na południe, na lotnisko w Saint-Affrique (oddalone od Saint-Vallier o ok. 320 km), starając się dołączyć do ewakuowanych oddziałów polskich. Niestety, spóźnił się. Nie zdołał dotrzeć również na ostatni transport ewakuacyjny do Port-Vendres nad Morzem Śródziemnym (160 km na południe od Saint-Affrique).

Po upadku Francji z pomocą polskich konsulatów w Tuluzie i Barcelonie udało mu się poprzez Madryt dotrzeć pod koniec sierpnia do Lizbony, skąd dzięki wsparciu brytyjskiego attaché lotniczego wyruszył statkiem do Wielkiej Brytanii. 5 września 1940 r. pod numerem służbowym P-1303 został zarejestrowany w Bazie Sił Powietrznych w Blackpool, która była głównym ośrodkiem organizacyjnym Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii.

Przeszkolenie myśliwskie na brytyjskim sprzęcie rozpoczął 10 marca 1941 r. kursem doszkalającym w 1 Polskiej Szkole Pilotażu (1 Polish Flying Training School) w Hucknall. Tam też otrzymał zatwierdzenie stopnia Pilot Officer, będącego odpowiednikiem podporucznika.

Od 7 kwietnia 1941 r. był na kursie w jednostce wyszkolenia bojowego 55 Operational Training Unit w bazie RAF Usworth. 26 maja 1941 r. został przydzielony do 253 Dywizjonu Myśliwskiego RAF, noszącego nazwę „Hyderabad”, który miał na wyposażeniu samoloty Hawker Hurricane i stacjonował w bazie RAF Skeabrae na Orkadach. Wisiorek spędził tam tylko kilka tygodni, jako że 12 lipca 1941 r. rozpoczął służbę w 308 Dywizjonie Myśliwskim „Krakowskim”, wyposażonym w Spitfire'y II i będącym częścią I Skrzydła Myśliwskiego w Northolt.

W sierpniu 1941 r. został skierowany do Eskadry Współpracy z Obroną Przeciwlotniczą 11 Grupy Myśliwskiej RAF (11 Group Anti-Aircraft Cooperation Flight) w Croydon, która w listopadzie została przekształcona w 287 Dywizjon Współpracy z Obroną Przeciwlotniczą RAF (287 Squadron). Zajmował się tam m.in. holowaniem celów do ćwiczebnego strzelania dla artylerii przeciwlotniczej.

Z dniem 1 września 1941 r. otrzymał awans na porucznika oraz równorzędną rangę brytyjską Flying Officer. Od sierpnia do października 1942 r. był hospitalizowany.

15 października 1942 r. rozpoczął służbę w 317 Dywizjonie Myśliwskim „Wileńskim”. Jednostka wyposażona była w owym czasie w Spitfire'y VB i w składzie tyłowego II Skrzydła Myśliwskiego stacjonowała kolejno na dwóch lotniskach w różnych częściach Anglii. Prowadziła ograniczone działania bojowe, skupiając się na osłonie konwojów płynących wzdłuż wybrzeży Anglii i wdrażaniu do służby nowo wyszkolonych pilotów. 21 czerwca 1943 r. weszła w skład III Skrzydła Myśliwskiego i bazowała w Perranporth w Kornwalii i Fairlop koło Londynu, uczestnicząc w działaniach ofensywnych nad Europą. W drugiej połowie września 1943 r. 317 Dywizjon został przebazowany do Northolt i przezbrojony w Spitfire'y F.IX. Wszedł w skład I Skrzydła Myśliwskiego i kontynuował udział w lotach bojowych nad kontynentem, w eskorcie bombowców i wymiataniach myśliwskich. W okresie służby w 317 Dywizjonie, 1 marca 1943 r. Wisiorek został awansowany na brytyjski stopień Flight Lieutenant, odpowiednik kapitana.

9 stycznia 1944 r. skierowano go na szkolenie instruktorów pilotażu w 16 Szkole Pilotażu Podstawowego (16 (Polish) Service Flying Training School) w Newton, ale w związku z nadmiarem kandydatów został w kwietniu 1944 r. przeniesiony do szkoły strzelców pokładowych 8 Air Gunners School w Evanton w północnej Szkocji, gdzie służył jako pilot holujący rękawy i latający na ćwiczenia w powietrzu z uczniami-strzelcami.

Od czerwca 1944 r. aż do 21 sierpnia 1945 r. pełnił służbę w 306 Dywizjonie Myśliwskim „Toruńskim”, wyposażonym w Mustangi III i będącym częścią polskiego II Skrzydła Myśliwskiego (w strukturach RAF – 133 Skrzydła Myśliwskiego).

Latem 1944 r. Wisiorek uczestniczył w zwalczaniu latających bomb V1 wystrzeliwanych przez Niemców na Londyn. W ramach tych patroli zgłosił trzy zestrzelenia V1: 16 sierpnia o godz. 16:58 (wspólnie z F/Sgt J. Steedmanem lecącym Tempestem z 486 Dywizjonu Myśliwskiego RNZAF) oraz samodzielnie: tego samego dnia o godz. 17:31 oraz 28 sierpnia o godz. 14:05.

W drugiej połowie 1944 r. i pierwszej połowie 1945 r. brał udział w wielu lotach nad okupowaną Europę i III Rzeszę, głównie w eskorcie bombowców, na wymiatania myśliwskie i zwalczanie celów naziemnych.

21 sierpnia 1945 r. został ponownie skierowany na kurs instruktorski w 16 Szkole Pilotażu Podstawowego w Newton. Szkolenie kontynuował do 20 stycznia 1946 r., gdy zakończono kształcenie polskiego personelu latającego w Wielkiej Brytanii.

Po kilku miesiącach oczekiwania na dalszy przydział w Bazie Sił Powietrznych w Dunholme Lodge, Wisiorek został 12 czerwca 1946 r. skierowany do jednostki zbornej 4 (Polish) Personnel Holding Unit w Cammeringham. Wstąpił do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia i w listopadzie 1946 r. przeniesiono go do jednostki demobilizacyjnej 5 Polish Resettlement Unit we Framlingham, przygotowującej do zakończenia służby i rozpoczęcia życia w cywilu.

Zdemobilizowany został 15 listopada 1948 r. w polskim stopniu porucznika i brytyjskim Flight Lieutenanta. Za zasługi bojowe został trzykrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych. Wykonał 100 lotów bojowych (w czasie 254:55 godz.) oraz 101 lotów operacyjnych (145:10 godz.). Jego nalot nieoperacyjny wyniósł 760:55 godz., w tym 31:50 godz. w nocy.

Zdecydował się pozostać na emigracji i nie wracać do kraju. Jego starsza siostra Cecylia, współredaktorka konspiracyjnej gazetki „Braciom na otuchę”, została rozstrzelana 25 stycznia 1945 r. pod ścianą śmierci w obozie koncentracyjnym Auschwitz. Ojciec Jan, kolporter tejże gazetki, zmarł 2 maja 1945 r. w obozie koncentracyjnym Ebensee (filii obozu w Mauthausen).

21 lutego 1948 r. Jan Wisiorek zawarł związek małżeński z Anne Peggy Wooding. Miał trzech synów: Paula (ur. 1952 r.), Stephena (ur. i zm. 1953 r.) oraz Andrew (ur. 1954 r.). Mieszkał z rodziną w Washbrook niedaleko Ipswich, pracując w firmie ubezpieczeniowej na stanowisku Assistant District Manager. 6 kwietnia 1957 r. przyjął obywatelstwo brytyjskie.

O Janie Wisiorku brak dalszych informacji w dostępnych źródłach po 1957 r.

Franciszek Penczek