Kazimierz Wachal

Kazimierz Wachal urodził się 7 lutego 1904 r. we wsi Chorkówka koło Krosna, ówcześnie pod zaborem austriackim, w powiecie krośnieńskim, późniejszego województwa lwowskiego (obecnie – podkarpackiego). Jego rodzicami byli Józef (1867–1959) i Maria (używająca imienia Celina) z Kulczyckich (1880–1969). Oprócz Kazimierza mieli jeszcze dwie córki (Hannę i Janinę) oraz trzech synów (Stanisława, Wacława i Andrzeja).

Józef Wachal był prokurentem i doradcą w sprawach administracyjnych i handlowych w Rafinerii Nafty w Chorkówce, założonej jeszcze w 1865 r. przez Ignacego Łukasiewicza, a kierowanej od 1890 r. przez jego starszego o pięć lat brata Władysława. Po wielkim pożarze ze stycznia 1904 r. rafinerię przeniesiono do nowo wzniesionych zabudowań w Krośnie, gdzie funkcjonowała pod nazwą Fabryka Nafty Walerian Stawiarski i Spółka. Dyrektorem jej pozostawał nadal Władysław Wachal, a jego brat Józef był kierownikiem personalnym. Józef Wachal był także współorganizatorem patriotycznej organizacji „Strzelec” w rafinerii. Po śmierci swego brata Władysława w 1916 r. został jej dyrektorem. W marcu 1933 r., w pięćdziesięciolecie pracy w rafinerii, skończył przeprowadzać jej likwidację na skutek kryzysu ekonomicznego. Po tym, w 1935 r. rozpoczął pracę w zakładach drzewnych Józefa Tenerowicza.

Kazimierz Wachal pobierał naukę w zakresie szkoły powszechnej w Szkole Ćwiczeń Państwowego Seminarium Nauczycielskiego Męskiego w Krośnie. Po rozpoczęciu I wojny światowej wraz z krośnieńską rafinerią nafty rodzina Wachalów została ewakuowana przez władze austriackie najpierw do Jeleśni koło Żywca, a potem do Königsfeld (Královo Pole), na przedmieścia Brna na Morawach. 25 maja 1915 r. Wachalowie wraz z pracownikami rafinerii powrócili do Krosna.

Kazimierz Wachal w zakresie szkoły średniej od 1916 r. naukę pobierał w c.k. Szkole Realnej; po odzyskaniu niepodległości przekształconej w Państwowe Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Krośnie, gdzie 4 czerwca 1923 r. złożył maturę. Bezpośrednio potem rozpoczął studia na Akademii Górniczej w Krakowie i jako student odbywał praktyki: od 1 lipca do 31 sierpnia 1923 r. w laboratorium przy destylarni i warsztatach mechanicznych Fabryki Nafty Walerian Stawiarski i Spółka w Krośnie; od 23 listopada 1923 r. do 17 stycznia 1924 r., jako rębacz przy różnych robotach w Kopalni Węgla Kamiennego „Śląsk” w Świętochłowicach-Chropaczowie; oraz od 1 marca 1924 r. jako pomocnik szybowy w Kopalni Nafty „Societe Francaise des Petroles de Potok” w Krościenku Niżnym koło Krosna, po czym od 1 lipca do 31 grudnia 1924 r. w laboratorium przy destylarni i warsztatach mechanicznych rafinerii nafty w Krośnie.

Z nieznanych przyczyn Wachal nie przeszedł poboru w wieku 21 lat i nie odbył w 1925 r. obowiązkowej służby wojskowej.

W roku akademickim 1925/1926 uczęszczał za to jako słuchacz zwyczajny do Państwowej Akademii Handlowej we Lwowie i 25 czerwca 1926 r. ukończył w niej jednoroczny kurs dla abiturientów szkół średnich. 12 listopada 1927 r. został immatrykulowany jako student Wyższego Studium Handlowego w Krakowie.

Od 23 marca do 8 listopada 1929 r. był praktykantem w dziale korespondencji Polskiego Banku Przemysłowego Filia w Krośnie.

Brak informacji, czy (a jeśli tak – kiedy) ukończył wspomniane wcześniej studia.

W 1929 r. podjął pracę w Koncernie Naftowym „Małopolska” we Lwowie, gdzie był zatrudniony do końca listopada 1935 r. W owym czasie mieszkał przy ul. Batorego 34.

W drugiej połowie lat 30. XX wieku zainteresował się lotnictwem i w wieku 33 lat, w 1937 r., przeszedł w jednym z cywilnych ośrodków kurs pilotażu podstawowego. 1 września 1938 r. rozpoczął pracę jako cywilny instruktor pilotażu Przysposobienia Wojskowego Lotniczego w Wojskowym Obozie Szybowcowym w Ustjanowej, na podstawie umowy zawartej z Aeroklubem Lwowskim. Do wybuchu wojny uzyskał około 800 godzin nalotu na szybowcach oraz około 500 godzin na samolotach, głównie wielu typach RWD.

Loty na szybowcach od 1936 r. odbywały się w Ustjanowej na większą skalę dzięki urządzeniu wyciągu linowego dla bezsilnikowych płatowców transportowanych na kulminację Holica (768 m n.p.m.) w paśmie Żukowa, skąd następował ich start do lotu. Na szczycie zbudowano drewniany duży hangar, niewielki budynek administracyjny oraz zainstalowano agregat prądotwórczy. Na dolnym lądowisku, u podnóża pasma Żuków powstały trzy duże drewniane hangary (w 1939 r. było ich już pięć) oraz cztery budynki administracyjne i magazynowe (magazyny paliw i lakierów, kuchnia ze stołówką, warsztaty i stolarnia). Zespoły budynków tworzących Ośrodek składały się ze stacji: Ustjanowej Centralnej (WOS), zlokalizowanej naprzeciwko stacji kolejowej „Ustjanowa-Lotnisko”; Żukowa stanowiącego lotnisko szybowcowe; lotniska Równia oraz Gromadzynia z dwoma drewnianymi hangarami. Oprócz wspomnianych lokalizacji, loty wykonywano także ze szczytu Korolik (642 m n.p.m., obecnie nazywany Mały Król), umożliwiającego żeglowanie na przestrzeni 7 kilometrów, nawet przy słabym południowym lub południowo-wschodnim wietrze. W Ustjanowej przeprowadzano przeszkolenie na miesięcznych kursach szybowcowych uczniów Szkoły Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich. Kursy szybowcowe w WOS od 1935 r. odbywali także kandydaci do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie oraz szkół pilotażu Przysposobienia Wojskowego Lotniczego. Ponadto w Ustjanowej organizowano kursy pilotażu szybowcowego dla młodszych oficerów lotnictwa. W 1936 r. przeszkolono w tym ośrodku na szybowcach doświadczalną grupę narciarzy. Z końcem lat 30. XX wieku zmieniono nazwę szybowiska na Obóz Szybowcowy i podporządkowano je administracyjnie pod Departament Lotnictwa Cywilnego Ministerstwa Komunikacji.

Podczas ostatniej tury szkoleń w 1939 r., starty prowadzono z 54 miejsc jednocześnie, dla grup liczących do dwudziestu kursantów, kandydatów na pilotów szybowcowych kategorii A i B. Przeszkalano wówczas około trzystu kursantów miesięcznie, a w lipcu i sierpniu 1939 r. uprawnienia pilota szybowcowego otrzymało blisko dwa tysiące osób. Źródła podają liczbę szybowców w Ustjanowej przed II wojną światową, możliwą do oszacowania na około 600 sztuk, co stanowiło połowę szybowców zarejestrowanych wówczas w Polsce. W okresie mobilizacji powszechnej Obóz Szybowcowy rozwiązano, jak wiele jednostek wojskowych, chociaż szkolenie szybowcowe prowadzono nadal do 6 września 1939 r. i zakończono je dopiero wtedy gdy do Ustjanowej zaczęły zbliżać się oddziały niemieckich najeźdźców.

Po wybuchu wojny, Kazimierz Wachal 2 września 1939 r. został zmobilizowany i jako szeregowiec przydzielony formalnie do 6 Pułku Lotniczego we Lwowie. Jako instruktor pilotażu nadal prowadził szkolenie w Obozie Szybowcowym w Ustjanowej. W trakcie kampanii wrześniowej, gdy wojska niemieckie zbliżały się do Ustjanowej, 9 września otrzymał rozkaz przeprowadzenia jednego z samolotów z Obozu Szybowcowego do Bazy Lotniczej nr 6 we Lwowie. Dalsze jego losy udziału w kampanii wrześniowej, po wylądowaniu na jednym z lądowisk lwowskiego węzła lotniskowego i przekazaniu prowadzonego samolotu, nie są znane.

18 września przekroczył granicę z Rumunią i po krótkim pobycie w obozie internowania, przedostał się do Francji. 16 października 1939 r. przybył do obozu szkoleniowego Coëtquidan w Guer, w którym jesienią 1939 r. rozpoczęto organizację Armii Polskiej we Francji. 20 października 1939 r. został przeniesiony do stacji zbornej w Lyonie, gdzie wkrótce stworzono polskie Centrum Wyszkolenia Lotnictwa. Następnie został skierowany do Szkoły Podchorążych Piechoty (SPP) w Guer i podczas szkolenia został w styczniu 1940 r. awansowany na stopień starszego szeregowca, a w lutym na kaprala. Przysięgę wojskową złożył w marcu, a SPP ukończył 12 kwietnia 1940 r. zajmując wysoką lokatę 5/117. Został też awansowany na stopień plutonowego oraz otrzymał tytuł podchorążego.

Po klęsce Francji, 27 czerwca 1940 r. przybył na Wyspy Brytyjskie. Został skierowany do bazy RAF Kirkham, skąd w sierpniu 1940 r. przeniesiono go do bazy RAF Weeton. Został wciągnięty na ewidencję Polskich Sił Powietrznych 5 sierpnia 1940 r., otrzymując numer służbowy 783506. W Kirkham i Weeton uczestniczył w kursie uzupełniającym dla podchorążych lotnictwa, trwającym od 15 sierpnia do 7 października 1940 r.

Jeszcze przed jego oficjalnym zakończeniem, 29 września 1940 r. dostał przydział do Bazy Sił Powietrznych w Blackpool, a 2 października 1940 r. został przydzielony do szkoły strzelania i bombardowania 4 Bombing and Gunnery School (4 BGS) w West Freugh w Szkocji, na praktykę pilotażową. Po raz pierwszy zasiadł tam za sterami brytyjskich samolotów, a po przeszkoleniu na nowym typie zaczął latać jako pilot kadry stałej szkoły, zabierając na ćwiczenia w powietrzu kursantów – uczniów szkolących się jako strzelcy pokładowi.

15 maja 1941 r. Wachal jako pilot samolotu Fairey Battle I (V1223) uczestniczył z brytyjskim uczniem AC2 Cliffordem G. Lathamem w locie szkolnym. Nad wsią Port Logan doszło do zderzenia w powietrzu z drugim samolotem Fairey Battle I (L5662) z 4 BGS, z załogą w składzie sierż. pil. Jan Szałkiewicz oraz AC1 Francis W. Wilson. Samoloty wpadły do Morza Irlandzkiego, a wszyscy wymienieni lotnicy zginęli.

Plutonowy podchorąży (Flight Sergeant) Kazimierz Wachal został odznaczony Medalem Lotniczym. Pośmiertnie, z dniem 1 października 1941 r., został mianowany podporucznikiem rezerwy w Korpusie Oficerów Lotnictwa, grupa liniowa. Został pochowany w kwaterze grobów wojennych na cmentarzu Glebe w Stranraer w Szkocji, w hrabstiwe Wigtownshire.

W lecie 1939 r. Kazimierz Wachal zawarł związek małżeński z Wandą Lorens (1918–1996), córką krośnieńskiego lekarza. Młodzi małżonkowie przez dwa ostatnie miesiące przed II wojną światową mieszkali przy szybowisku w Ustjanowej. W marcu 1940 r. w Krośnie urodziła im się córka Anna, która nigdy nie poznała swego ojca.

Janusz Kubit