Stanisław Józefiak

Stanisław Józefiak urodził się 10 września 1919 r. w Skalmierzycach w powiecie ostrowskim województwa poznańskiego (obecnie – wielkopolskiego). Jego rodzice byli rolnikami i utrzymywali się z niewielkiego gospodarstwa. W latach 1926–1933 uczęszczał do szkół w Skalmierzycach (w okresie tym przez półtora roku był członkiem orkiestry w 60 Pułku Piechoty z Ostrowa Wielkopolskiego). W 1937 r. wstąpił do Szkoły Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich w Bydgoszczy (potem w Krośnie), gdzie do 1939 r. przeszedł przeszkolenie ogólnowojskowe oraz kurs dla strzelców-radiotelegrafistów. We wrześniu 1939 r. został ewakuowany w grupie uczniów-radiotelegrafistów do Rumunii. Granicę przekroczył 19 września w Kutach, szczęśliwie unikając przy tym niewoli sowieckiej. Został internowany w obozie w Timiszoarze (Timișoara), ok. 60 km od granicy z Jugosławią. W październiku uciekł z obozu i skierował się w stronę Jugosławii, ale po pięciu dniach został schwytany i odesłany z powrotem do obozu. Druga ucieczka, w listopadzie 1939 r., zakończyła się sukcesem. Dotarł do polskiej ambasady w Bukareszcie, a następnie do portu Konstanca nad Morzem Czarnym. Na pokładzie rumuńskiego statku „Transilvania” odpłynął do Bejrutu w Libanie, a stamtąd na „Champollion” odpłynął do Francji. Do Marsylii wpłynął 20 listopada 1939 r. Przewieziony został do polskiej bazy Lyon-Bron, a następnie, 20 stycznia 1940 r., z Le Havre do Southampton w Wielkiej Brytanii.

Na Wyspach został skierowany do Centrum Lotnictwa Polskiego w Eastchurch, gdzie uczył się języka angielskiego oraz doskonalił swój fach radiotelegrafisty. Na szkolenie praktyczne został skierowany w połowie sierpnia 1940 r. do szkoły bombardowania i strzelania 4 Bombing and Gunnery School w West Freugh. Po zakończeniu tego kursu został przydzielony do jednostki wyszkolenia bojowego 12 Operational Training Unit w Benson na przeszkolenie na samolotach Battle, a w grudniu 1940 r. do jednostki wyszkolenia bojowego 18 Operational Training Unit w Bramcote, na kurs zgrywania załóg na Wellingtonach.

7 kwietnia 1941 r. skierowany został do 304 Dywizjonu Bombowego „Ziemi Śląskiej” w Syerston. Jego stałą załogę tworzyli: por. pil. Bronisław Kuszczyński, kpt. pil. Jan Waroczewski, kpt. obs. Cezary Wieczorek, kpr. rtg. Józef Nilski i kpr. strz. Józef Drożdż. Po raz pierwszy poleciał nad teren nieprzyjaciela w załodze mjr. pil. Kazimierza Czetowicza (na początku maja 1941 r., w zastępstwie chorego strzelca).

W nocy z 27 na 28 maja 1941 r. już ze swoją stałą załogą Józefiak poleciał na bombardowanie portu Boulogne we Francji. Nad celem Wellington IC NZ-N (R1392) został trafiony ogniem obrony przeciwlotniczej i wracał na jednym silniku. Nad wybrzeżem Anglii pracujący silnik zapalił się i samolot na spadochronie opuścili Józefiak oraz kpr. rtg. (Sgt) Józef Nilski i kpr. strz. (Sgt) Józef Drożdż, podczas gdy reszta załogi (kpt. pil. Jan Waroczewski, por. pil. Bronisław Kuszczyński i kpt. obs. Cezary Wieczorek) w płonącym samolocie rozbiła się podczas próby przymusowego lądowania koło Darwell Hole w hrabstwie Sussex. Drożdż wpadł do morza i utonął, zaś Nilski odniósł przy lądowaniu ciężkie obrażenia. Józefiak wyskoczył na niskiej wysokości i wpadając w drzewa złamał lewą nogę. Został odnaleziony i przewieziony przez członków Home Guard do szpitala Sussex Country Hospital, gdzie założono mu gips. Później leczył się w szpitalu w Tungbridge Wells oraz przebywał na rekonwalescencji z formalnym przydziałem do Bazy Sił Powietrznych w Blackpool.

Pod koniec stycznia 1942 r., już całkowicie zagojona noga pozwoliła mu na powrót do latania bojowego i 304 Dywizjonu. Ponieważ jego załoga poległa, został strzelcem „awaryjnym”, który latał z różnymi załogami, zastępując doraźnie np. chorych. Bombardował kolejno Essen, Duisburg, Kolonię, Lubekę, Saint-Nazaire i Bordeaux. Po przesunięciu dywizjonu na lotnisko Tiree i włączeniu go do Lotnictwa Obrony Wybrzeża RAF (Coastal Command) Józefiak latał nad Atlantyk w poszukiwaniu U-Bootów (najczęściej w załodze sierż. pil. Michała Omieljaszko). Do 20 maja 1943 r. wykonał dalszych kilkadziesiąt takich patroli, zapisując na swoim koncie łącznie 53 lotów bojowych.

Następnie przeniesiony został do Blackpool, a 2 lipca 1943 r. do szkoły obserwatorów 5 Air Observer School. Przebywał tam tylko 5 dni, gdyż potem skierowano go do Dywizjonu Wyszkolenia Przedwstępnego (Polish Air Crew Training Centre) w Hucknall. Przygotowanie teoretyczne kontynuował od 15 sierpnia 1943 r. do 19 listopada 1943 r. na kursie w Samodzielnym Dywizjonie Wyszkolenia Wstępnego (Polish Initial Training Wing) w Brighton.

20 listopada 1943 r. Józefiak zgłosił się do polskiej 25 Szkoły Pilotażu Początkowego (25 (Polish) Elementary Flying Training School) w Hucknall, gdzie rozpoczął szkolenie na samolotach Tiger Moth. Naukę kontynuował od 30 marca 1944 r. w polskiej 16 Szkole Pilotażu Podstawowego (16 (Polish) Service Flying Training School) w Newton, latając na samolotach Master. 14 września 1944 r. przydzielony został do 649 Dywizjonu RAF (649 Squadron) w Cleave, jednostki współpracy z obroną przeciwlotniczą. Latał na Hurricane'ach, ciągnąc rękawy, do których w ramach ćwiczeń strzelała artyleria przeciwlotnicza. 23 stycznia 1945 r. otrzymał przydział do Polskiej Szkoły Myśliwskiej przy jednostce wyszkolenia bojowego 61 Operational Training Unit w Rednal, w którym ukończył kurs na Spitfire'ach. Po jego ukończeniu z dniem 8 maja 1945 r. skierowany został do 84 Group Support Unit w Lasham, jednostki pomocniczej 84 Grupy Mieszanej RAF (84 (Composite) Group). 2 czerwca 1945 r. trafił ostatecznie do 317 Dywizjonu Myśliwskiego „Wileńskiego”, który stacjonował wówczas w Varrelbusch w Niemczech. W dywizjonie pozostał do jego rozformowania, które nastąpiło 18 grudnia 1946 r. w Hethel.

Po rozformowaniu polskiego lotnictwa wstąpił do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Zdemobilizował się w 1949 r. w polskim stopniu starszego sierżanta i brytyjskim Warrant Officera. Odznaczony został Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (nr 8387), trzykrotnie Krzyżem Walecznych, trzykrotnie Medalem Lotniczym, Polowym Znakiem Strzelca Radiotelegrafisty (nr 78) oraz Odznaką Honorową za Rany i Kontuzje.

Od 24 lipca 1948 r. był żonaty z Margaret. Małżonkowie mieli dwoje dzieci: syna Roberta i córkę Yvonne.

Józefiak z rodziną osiadł w Derby. Początkowo pracował w fabryce tekstylnej w pobliskim Spondon, ale wkrótce wrócił do lotnictwa i w 1951 r. podjął pracę jako pilot w amerykańskiej Central Intelligence Agency (CIA). Wraz z kilkoma innymi weteranami Polskich Sił Powietrznych uczestniczył w lotach specjalnych do Albanii, Bułgarii, Rumunii i ZSRR, bazując na lotnisku Kalamaki w Grecji. Za sterami samolotu C-47 Skytrain przerzucał za „żelazną kurtynę” agentów i zaopatrzenie.

Po powrocie do Wielkiej Brytanii w drugiej połowie lat 50. XX wieku zatrudnił się w fabryce Altons jako magazynier, ale po roku przeniósł się do fabryki tekstylnej w Spondon. Początkowo pracował jako pracownik ochrony obiektu, a po 11 latach został laborantem chemicznym, odpowiedzialnym za kontrolę jakości produkcji. W latach 60. XX wieku nabył sklep z dywanami oraz meblami i do emerytury pomagał prowadzić go żonie.

Działał społecznie, m.in. w Kole Lotników Polskich w Derby, za co odznaczony został przez władze na uchodźstwie Srebrnym Krzyżem Zasługi. Począwszy od 1961 r. wielokrotnie odwiedzał Polskę, m.in. był na uroczystości poświęconej 200-leciu Orderu Wojennego Virtuti Militari (1992 r.) i Święcie Lotników Morskich (2002 r.). W 1996 r. w Wielkiej Brytanii ukazały się jego książkowe wspomnienia „Bóg, Honor i Ojczyzna”.

Major Stanisław Józefiak zmarł 12 grudnia 2015 r. w Derby w wieku 96 lat. Został pochowany na cmentarzu przy Nottingham Road (Nottingham Road Cemetery) w Derby.

Wojciech Zmyślony