Hurricane'y I: z lewej JH-A (V6979), z prawej JH-D (V6604), a pośrodku Lysander. Acklington, luty–kwiecień 1941 r.
Hurricane I JH-L (V7013). Ouston, maj–czerwiec 1941 r.
Ppor. pil. Stanisław Bochniak umilający mechanikom grą na akordeonie pracę przy Hurricanie I JH-L (V7013). Ouston, kwiecień 1941 r.
Zbliżenie na siedzących na okapotowaniu silnika ppor. pil. Stanisława Bochniaka (z akordeonem) oraz ppor. pil. Ludwika Martela. Towarzyszy im dywizjonowy pies Lipa.
Obsługa Hurricane'a I JH-R. Acklington, lato 1941 r.
Kpt. Henryk Szczęsny, dowódca eskadry B, przy Hurricanie I JH-S (W9272) z napisem indywidualnym „Hesio”, będącym przezwiskiem tego pilota (zdrobnieniem jego imienia).
Plut. pil. Bronisław Kościk w stroju lotnym wsiadający do Hurricane'a I. Na Hurricane'ach I 317 Dywizjonu szachownicę malowano pod kabiną pilota. Wiosna–lato 1941 r.
Por. pil. Tadeusz Szumowski przy kabinie Hurricane'a II z napisem „Zosia”.
Por. pil. Piotr Ozyra w niezwykłym stroju lotnym (spodnie mundurowe wzbogacone o wełniane pończochy i golf) przed Hurricanem II na stanowisku postojowym (widoczne są szczegóły schronu wykonanego z worków z piaskiem). Po przezbrojeniu 317 Dywizjonu na Hurricane'y II szachownicę zaczęto malować na okapotowaniu silnika. Exeter, lato–jesień 1941 r.
Por. pil. Paweł Niemiec (drugi od prawej) w towarzystwie personelu naziemnego na Hurricanie II. Exeter, lato–jesień 1941 r.
Piloci 317 Dywizjonu pozują przed Hurricanem IIB JH-J (Z3502). Od lewej: ppor. Wiktor Szulc, ppor. Tadeusz Kratke, mjr Stanisław Brzezina, kpt. Henryk Szczęsny i plut. Bronisław Kościk. Exeter, lato 1941 r.
Piloci 317 Dywizjonu przed Hurricanem IIB JH-H (Z3559), od lewej: st. sierż. Henryk Trybuec, sierż. Marian Domagała, ppor. Karol Wójcik, plut. pchor. Piotr Kuryłłowicz, sierż. Kazimierz Sztramko, ppor. Tadeusz Kratke, sierż. Stanisław Brzeski (na rowerze). Exeter, jesień 1941 r.
Sierż. pil. Kazimierz Sztramko przy Hurricanie IIB JH-H (Z3559). Exeter, jesień 1941 r.
Ppor. pil. Karol Wójcik przy Hurricanie IIB JH-H (Z3559). Exeter, jesień 1941 r.
St. sierż. Julian Faliński (z lewej) i sierż. Stanisław Tass, czyli szef mechaników 317 Dywizjonu i jego zastępca. W tle widoczne są Hurricane'y, w tym jeden ukryty w schronie chroniącym go przed atakami nieprzyjacielskich samolotów z lotu koszącego.
Por. tech. Witold Sylwestrowicz (z lewej), oficer techniczny dywizjonu w okresie marzec–wrzesień 1941 r. oraz jego następca por. tech. Henryk Malinowski. Tłem zdjęcia jest Miles Master I (T9883) z godłem 317 Dywizjonu.
Por. pil. Paweł Niemiec (z lewej) odbiera gratulacje i srebrną papierośnicę od mjr. pil. Stanisława Brzeziny (dowódcy 317 Dywizjonu), po zestrzeleniu pierwszego samolotu dla tej jednostki 2 czerwca 1941 r. (zaliczono mu wspólne zestrzelenie Junkersa 88 wraz z sierż. pil. Tadeuszem Baranowskim). Obok Niemca stoi sierż. pil. Stanisław Brzeski, a na prawo od Brzeziny – kpt. pil. Henryk Szczęsny (odwrócony plecami).
Personel naziemny 317 Dywizjonu w kwaterach, od lewej: plut. Adolf Zieliński, sierż. Józef Lewandowski, plut. Ludwik Krzyżosiak. Z prawej strony na ścianie widoczny jest plakat propagandowy dotyczący zachowania tajemnicy wojskowej, głoszący: „Beztroska rozmowa kosztuje życie”.
Zbiórka pilotów 317 Dywizjonu Od lewej: por. Marian Trzebiński, por. Tadeusz Kumiega, por. Stanisław Bochniak, por. Ludwik Martel, ppor. Tadeusz Kratke (z tyłu), por. Marian Sikorski, por. Karol Wójcik, nierozpoznany, plut. pchor. Kazimierz Karaszewski (w tle). Exeter, lato–jesień 1941 r.
Por. pil. Tadeusz Szumowski (z lewej) i ppor. pil. Stanisław Łukaszewicz kąpią w misce dywizjonowego psa Pigmeja (zwanego też z angielska Pigmy).
Powitanie przez kpt. pil. Henryka Szczęsnego (dowódcę 317 Dywizjonu) prezydenta RP Władysława Raczkiewicza podczas jego wizyty w jednostce. Exeter, 11 listopada 1941 r.
Defilada 317 Dywizjonu przed prezydentem RP Władysławem Raczkiewiczem. Exeter, 11 listopada 1941 r.
Dekoracja por. pil. Pawła Niemca Krzyżem Walecznych przez prezydenta RP Władysława Raczkiewicza. Exeter, 11 listopada 1941 r.
Podoficerowie 317 Dywizjonu po dekoracji Krzyżami Walecznych w Exeterze 11 listopada 1941 r. Od lewej: sierż. pil. Marian Domagała, sierż. robs. Józef Lipiński (307 Dywizjon), sierż. pil. Kazimierz Sztramko, sierż. robs. Mieczysław Zakrocki (307 Dywizjon), sierż. pil. Stanisław Brzeski (z tyłu), plut. pil. Tadeusz Baranowski
Obchody pierwszego święta 317 Dywizjonu w Exeterze, 20 lutego 1942 r. Wśród gości był m.in. gen. broni Lucjan Żeligowski (na zdjęciu w ciemnym płaszczu i kapeluszu), dowodzący w 1920 r. operacją wojskową, która doprowadziła do przyłączenia Wilna do Polski.
Gen. broni Lucjan Żeligowski (z prawej) w towarzystwie mjr. pil. Stefana Witorzeńcia, dowódcy II Skrzydła Myśliwskiego, w którego skład w owym czasie wchodził 317 Dywizjon. Exeter, 20 lutego 1942 r.
Po zakończonej mszy polowej hangar, w którym się odbyła, opuszczają, od lewej: mjr pil. Stefan Witorzeńć (dowódca II Skrzydła Myśliwskiego), gen. broni Lucjan Żeligowski, kpt. techn. Henryk Malinowski oraz płk pil. Wacław Iwaszkiewicz (zastępca Inspektora Sił Powietrznych). Exeter, 20 lutego 1942 r.
Ołtarz polowy Polskich Sił Powietrznych z obrazem inspirowanym wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej ustawiony w jednym z hangarów w Exeterze na przełomie lat 1941–1942, być może w związku z obchodami święta 317 Dywizjonu 20 lutego 1942 r.
Grupowe zdjęcie pilotów 317 Dywizjonu przed Spitfirem VB, wykonane podczas szkoły ognia w Warmwell w styczniu 1942 r. Od lewej: por. Roman Hrycak, por. Witold Łanowski, ppor. Zbigniew Borusiewicz, sierż. Jan Malinowski, por. Stanisław Łukaszewcz, por. tech. Henryk Malinowski (oficer techniczny), por. Tadeusz Koc, por. Lech Xiężopolski, por. Marian Trzebiński, por. Ludwik Martel, kpt. Piotr Ozyra, por. Tadeusz Szumowski, kpt. Henryk Szczęsny, sierż. Marian Domagała, por. Jerzy Solak, por. Zbigniew Janicki, ppor. Jerzy Zbrożek, por. Stanisław Bochniak, por. Tadeusz Kratke, plut. pchor. Piotr Kuryłłowicz oraz ppor. Tadeusz Bobola.
Wspólny posiłek personelu 317 Dywizjonu w latach 1941–1942.
Personel naziemny 317 Dywizjonu umilający sobie czas wolny grą w siatkówkę. Exeter, lata 1941–1942.
Codzienność dywizjonowego życia to nie tylko walki powietrzne, obsługa samolotów, ale i dbanie o dobrostan personelu naziemnego. Mechanik silnikowy plut. Józef Waśniowski (przed wojną w cywilu fryzjer) strzyże swojego kolegę kpr. Gerarda Słomskiego przed drewnianym budynkiem lotniskowym. Prawdopodobnie Exeter, lata 1941–1942.
W 317 Dywizjonie popularny był zwyczaj przyozdabiania kamizelek ratunkowych pilotów, tzw. mae-westek, malowidłami – niezwykle popularne były motywy kobiece, jak ten na kamizelce ppor. pil. Stanisława Łukaszewicza...
...sierż. Mariana Domagały (który oznaczył także swoją haubę lotniczą inicjałami „M.D.”)...
...por. pil. Pawła Niemca (towarzyszy mu por. pil. Piotr Ozyra i... owieczka).
...czy kpt. pil. Henryka Szczęsnego. Obok kobiecej twarzy w sercu na jego kamizelce znajduje się także stylizowana głowa tygrysa, czyli godło jednostki, w której latał w bitwie o Anglię: 74 Dywizjonu Myśliwskiego RAF (74 Squadron). Lotnik pozuje w kabinie swojego osobistego Spitfire'a VB JH-S (AD350) z napisem indywidualnym „Hesio”.
Plut. Józef Zubrzycki, służący w 317 Dywizjonie od powstania jednostki do końca 1942 r. jako mechanik silnikowy. W 1943 r. zgłosił się do personelu latającego i służył m.in. jako mechanik pokładowy na Halifaksach w 1586 Eskadrze do Zadań Specjalnych oraz na Lancasterach w 300 Dywizjonie Bombowym „Ziemi Mazowieckiej”. Był jednym z najwyżej odznaczonych lotników tej specjalności: Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari, dwukrotnie Krzyżem Walecznych oraz brytyjskim Distinguished Flying Cross.
Kpr. Ludwik Maciejewski, inny żołnierz 317 Dywizjonu, który służył w 300 Dywizjonie jako mechanik pokładowy. Miał mniej szczęścia niż Zubrzycki: zginął nocą z 27 na 28 maja 1944 r. w nalocie na Akwizgran.
Kpt. pil. Piotr Ozyra, dowódca eskadry B, a później całego dywizjonu, obrazuje dłońmi przebieg walki powietrznej (w dłoni trzymając gotowy do odpalenia papieros). W tle widoczny jest jeden z Hurricane'ów I jednostki. Exeter, jesień 1941 r.
Trzej kolejni dowódcy 317 Dywizjonu, od lewej: kpt. Henryk Szczęsny (dowodzący „Wilniukami” w chwili wykonania tego zdjęcia), mjr Stanisław Brzezina i kpt. Józef Brzeziński. Exeter, przełom lat 1941-1942.
Formacja defiladowa 317 Dywizjonu, Spitfire'y VB tworzące podwójne „V”. Exeter, przełom lat 1941–1942.
Inne ujęcie tej samej formacji Spitfire'ów nad Exeterem, na przełomie lat 1941–1942.
Sierż. pil. Tadeusz Baranowski przy śmigle Spitfire'a VB, typu, który dopiero co wszedł na wyposażenie 317 Dywizjonu. Z prawej por. pil. Tadeusz Koc. Exeter, październik–grudzień 1941 r.
Spitfire VB JH-H (AD140) w towarzystwie mew, zwabionych (najwyraźniej na potrzeby fotografa) wysypanym na płytę postojową jedzeniem. Exeter, wrzesień 1941 r.
Ustawiony na stanowisku postojowym Spitfire VB JH-I (R7296) w oczekiwaniu na tankowanie. Northolt, lato 1942 r.
Sierż. Bronisław Szałajko z personelu naziemnego w kabinie Spitfire'a VB JH-B (AD269) por. pil. Stanisława Bochniaka z napisem indywidualnym „Hala”. Exeter, początek 1942 r.
Drugi samolot por. pil. Stanisława Bochniaka z napisem indywidualnym „Hala”: Spitfire VB JH-T (BL860). Na skrzydle siedzi kpr. Władysław Brzózkiewicz, mechanik tej maszyny. Northolt, lato 1942 r.
Por. pil. Stanisław Bochniak (z lewej) i kpr. Władysław Brzózkiewicz przy Spitfirze VB JH-T (BL860). Northolt, lato 1942 r.
Por. pil. Marian Sikorski przy Spitfirze VB na przełomie lat 1941–1942.
Personel naziemny 317 Dywizjonu podczas pracy przy Spitfirze VB JH-Q (W3424). Samolot ten był dodatkowo oznaczony namalowanym pod kabiną napisem „Sheila” (żeńskie imię pochodzenia irlandzkiego, używane w krajach anglojęzycznych), namalowanym tam najwyraźniej z woli sierż. pil. Stanisława Brzeskiego, który był regularnym pilotem tej maszyny. Na silniku (patrząc w lewą stronę) siedzi sierż. Józef Lewandowski, a psa trzyma kpr. Mieczysław Kolka. Zwracają uwagi duże ubytki farby na skrzydle. Exeter, przełom lat 1941–1942.
Por. pil. Jerzy Mencel przed Spitfirem VB JH-H (BL627).
Por. pil Tadeusz Kratke na skrzydle Spitfire'a VB JH-H (BL627). Nad głową Kratkego dostrzec można napis indywidualny „Mała”.
Por. pil. Jerzy Mencel siedzący w dwuznacznej pozie okrakiem na działku kal. 20 mm Spitfire'a VB. Ze śmiechem przyglądają się mu koledzy, m.in. por. pil. Marian Cholewka (drugi z lewej, z ręką w kieszeni), por. pil. Teofil Szymankiewicz (nad Menclem), kpt. Tadeusz Weber (poniżej na prawo od Mencla), por. pil. Jan Wiśniewski (na prawo od Webera, w furażerce) i sierż. pil. Jan Malinowski (pierwszy z prawej), plut. pil. Ryszard Lewczyński (oparty łokciem o rurę wydechową) i por. pil. Roman Hrycak (pod Lewczyńskim, z głową tuż przy rurze wydechowej).
Od połowy 1942 r. godło „Wilniuków” malowano na Spitfire'ach pod kabiną pilota, bez dodatkowego tła w formie rombu.
Piloci 317 Dywizjonu przed Spitfirem. Stoją od lewej: por. Stanisław Bochniak, kpr. Tadeusz Tamowicz, kpr. Jerzy Krzysztofiński, kpr. Antoni Błażejczyk, plut. Adolf Pietrasiak, por. Witold Łanowski, plut. Władysław Pawłowski, st. sierż. Jan Malinowski, por. Przesław Sadowski, por. Florian Martini, kpt. Marian Trzebiński, kpt. Stanisław Skalski, kpt. Paweł Niemiec, por. Jerzy Mencel, por. Zbigniew Janicki, por. Stanisław Łukaszewicz, ppor. Jerzy Zbrożek, por. Ludwik Martel, por. techn. Henryk Malinowski, por. Jan Wisiorek, kpr. Zbigniew Makowski, por. Roman Hrycak. Na Spitfirze od lewej: sierż. Ryszard Lewczyński, plut. Tadeusz Hanzelka, kpr. Edward Kostański, ppor. Kazimierz Kierski, por. Teofil Szymankiewicz z psem Pigmejem, st. sierż. Kazimierz Sztramko, plut. Wacław Frączek, plut. Władysław Grobelny i sierż. Adam Kolczyński. Woodvale, listopad 1942 r.
Ta sama grupka pilotów sfotografowana tym razem w nieco innym ustawieniu (przemieszali się piloci na dole z prawej) i z nakryciami głowy.
Por. Piotr Ostaszewski-Ostoja przy śmigle Spitfire'a VB.
Sierż. pil. Stanisław Brzeski z dywizjonową maskotką psem Felusiem przy Spitfirze VB JH-L (BL927). Brzeski był asem myśliwskim, który w czasie służby u „Wilniuków” uzyskał wynik 5 pewnych zestrzeleń, 1 zestrzelenia prawdopodobnego oraz 1 uszkodzenia samolotu nieprzyjaciela.
Sierż. Stanisław Tass, zastępca szefa mechaników 317 Dywizjonu.
Por. pil. Tadeusz Koc zajęty lekturą „Ogniem i mieczem” Henryka Sienkiewicza.
W połowie czerwca 1942 r. w 317 Dywizjonie odbyła się sesja portretowa przed Spitfirem VB JH-A (AR424). Pozowała do niej większość pilotów i oficerów dywizjonu, a także część personelu naziemnego. Na zdjęciu ówczesny dowódca jednostki, kpt. pil. Stanisław Skalski.
Por. pil. Marian Trzebiński, dowódca eskadry A.
Por. pil. Kazimierz Rutkowski, dowódca eskadry B.
Sierż. pil. Michał Maciejowski, as 317 Dywizjonu. W jego szeregach uzyskał 4 i 1/2 zestrzeleń pewnych.
Kpt. dr Stefan Knappe, lekarz.
Por. techn. Henryk Malinowski, oficer techniczny.
Por. obs. Edmund Sienkiewicz, oficer wywiadu.
Por. Tadeusz Weber, adiutant.
Ppor. Witold Łanowski na skrzydle...
...oraz w kabinie Spitfire'a VB na przełomie lat 1941–1942.
Por. pil. Witold Łanowski w kabinie Spitfire'a VB JH-V (AA758) latem 1942 r. Samolot ma wymalowany napis „Bazyli Kwiek”, będący przezwiskiem kpt. pil. Piotra Ozyry, wcześniejszego użytkownika tego samolotu (w chwili wykonania tego zdjęcia Ozyra już nie żył, zestrzelony w kwietniu 1942 r.). Northolt, lato 1942 r.
Spitfire VB JH-Y (W3970) w locie w pierwszych miesiącach 1942 r. Zwraca uwage nieregulaminowa, nietypowo mała kokarda na kadłubie maszyny.
Flagi Polski i Stanów Zjednoczonych pojawiła się na maszcie przed samolotami 317 Dywizjonu w związku ze świętem amerykańskiego sztandaru, które obchodzono w polskich jednostkach lotniczych w Wielkiej Brytanii. Northolt, 14 czerwca 1942 r.
Flagi przeniesiono i skrzyżowano następnie nad Spitfirem VB JH-Q (BM131). Na zdjęciu pozują: kpr. Józef Skorulski (z lewej) oraz AC2 Elgin Scott (Szkot urodzony i wychowany we Lwowie, służący w RAF, ale przez całą swoją karierę lotniczą mający przydział do jednostek Polskich Sił Powietrznych). Northolt, 14 czerwca 1942 r.
Kolejne zdejęcie przed Spitfirem VB JH-Q (BM131), na którym do dwóch żołnierzy personelu naziemnego dołączyli piloci. Na ziemi od lewej: kpr. Józef Skorulski, por. pil. Stanisław Bochniak, plut. pchor. pil. Piotr Kuryłłowicz (z tyłu), ppor. pil. Stanisław Elmerych, ppor. pil. Stanisław Brzeski, por. pil. Lech Xiężopolski (z tyłu), por. pil. Stanisław Łukaszewicz, por. pil. Jerzy Mencel, por. pil. Marian Trzebiński, kpt. pil. Stanisław Skalski, por. pil. Przesław Sadowski, plut. pil. Adam Kolczyński, por. pil. Roman Hrycak, AC Elgin Scott, por. pil. Kazimierz Rutkowski i plut. pil. Ryszard Lewczyński. Na skrzydle od lewej: kpr. pil. Tadeusz Hanzelka, st. sierż. pil. Kazimierz Sztramko, sierż. pil. Jan Malinowski i por. pil. Zygmunt Słomski. Northolt, 14 czerwca 1942 r.
Tym razem przed Spitfirem VB JH-Q (BM131) stanął cały personel 317 Dywizjonu z gośćmi, w tym m.in. mjr. pil. Stefanem Janusem, dowódcą I Skrzydła Myśliwskiego, stojącym pod końcówką kołpaka samolotu (w czapce). Northolt, 14 czerwca 1942 r.
Przegląd 317 Dywizjonu podczas wizyty księcia Kentu Jerzego (drugi od prawej) w Northolt 18 czerwca 1942 r. Dostojny gość rozmawia z sierż. Józefem Lewandowskim, a asystują im kpt. pil. Stanisław Skalski (dowódca 317 Dywizjonu, drugi od lewej) oraz kpt. Stefan Janus (dowódca I Skrzydła Myśliwskiego, z prawej).
Książę Kentu Jerzy wita się ze st. sierż. pil. Kazimierzem Sztramką. W środku mjr pil. Stefan Janus, z lewej strony kpt. pil. Stanisław Skalski. Northolt, 18 czerwca 1942 r.
Mjr pil. Stefan Janus i książę Kentu Jerzy przed szeregiem pilotów 317 Dywizjonu. Od prawej: ppor. Janusz Walawski, por. Florian Martini, por. Lech Xiężopolski, por. Stanisław Bochniak, por. Przesław Sadowski. Northolt, 18 czerwca 1942 r.
Lotnicy 317 Dywizjonu w towarzystwie dowódcy I Skrzydła Myśliwskiego. Od lewej: por. pil. Przesław Sadowski, por. pil. Jerzy Mencel, por. Tadeusz Weber (adiutant Dyonu „Wileńskiego”), kpt. Stefan Janus, kpt. pil. Stanisław Skalski, kpt. pil. Władysław Nowak, por. pil. Marian Trzebiński (dowódca eskadry A) i por. pil. Kazimierz Rutkowski (dowódca eskadry B). Northolt, 14 czerwca 1942 r.
Seria zdjęć wykonanych w Northolt 19 sierpnia 1942 r., po powrocie 317 Dywizjonu z lotu bojowego nad Dieppe (operacja „Jubilee”). Por. pil. Stanisław Łukaszewicz (w kamizelce ratunkowej) relacjonuje przebieg zwycięskiej walki por. obs. Edmundowi Sienkiewiczowi, oficerowi wywiadu. Pomiędzy nimi w tle w czapce stoi mechanik kpr. Ludwik Maciejewski.
Kpt. pil. Stanisław Skalski, dowódca 317 Dywizjonu, dzieli się swoimi wrażeniami znad Dieppe. Na prawo od niego stoją mechanicy kpr. Ludwik Maciejewski (w czapce) i kpr. Władysław Kembłowski (w furażerce), a na lewo – plut. Ludwik Krzyżosiak. Northolt, 19 sierpnia 1942 r.
Piloci 317 Dywizjonu (na pierwszym planie) po powrocie znad Dieppe, od lewej: por. Stanisław Łukaszewicz, por. Kazimierz Rutkowski, plut. Wacław Frączek i st. sierż. Kazimierz Sztramko. Z tyłu w czapce mechanik kpr. Ludwik Maciejewski. Northolt, 19 sierpnia 1942 r.
Por. obs. Edmund Sienkiewicz (oficer wywiadu 317 Dywizjonu) przyjmuje meldunek por. pil. Kazimierza Rutkowskiego. Z tyłu widoczny jest por. pil. Zbigniew Janicki (z papierosem w dłoni) i por. Florian Martini (z papierosem w dłoni). Mięczy nimi plut. pchor. Henryk Rosiński (z personelu naziemnego, późniejszy pilot bojowy 318 Dywizjonu Myśliwsko-Rozpoznawczego „Gdańskiego”). Z lewej strony (w furażerce) chor. Wojciech Więcek (dowódca eskadry technicznej 317 Dywizjonu).
Dyskusja pilotów między lotami bojowymi podczas trwania operacji „Jubilee”. Od lewej: por. Przesław Sadowski, por. Teofil Szymankiewicz, kpt. Stefan Janus (dowódca I Skrzydła Myśliwskiego), nierozpoznany (w tle), G/Cpt Alfred G. Adnams (w kamizelce ratunkowej), nierozpoznany, kpr. Piotr Hanzelka i por. Jerzy Mencel.
Kolejne ujęcie z operacji „Jubilee”. Na pierwszym planie kpt. pil. Stanisław Skalski, z tyłu por. pil. Stanisław Łukaszewicz (w kamizelce ratunkowej) i por. pil. Jerzy Mencel (z rękami w kieszeniach).
Od lewej: kpt. pil. Stanisław Skalski (dowódca 317 Dywizjonu), G/Cpt Alfred G. Adnams (komendant bazy RAF Northolt) i mjr pil. Tadeusz Rolski (oficer sztabowy w 11 Grupie Myśliwskiej RAF). Northolt, lato 1942 r.
Por. Kazimierz Rutkowski, ówcześnie dowódca eskadry B, na dispersalu, czyli miejscu rozśrodkowania samolotów na lotnisku. Northolt, lato 1942 r.
Ogon Spitfire'a VB JH-V (AA758) z 317 Dywizjonu, który został trafiony przez niemieckie myśliwce podczas lotu bojowego 24 lipca 1942 r. (pilotem samolotu był wówczas por. Witold Łanowski). Samolotowi, który szczęśliwie powrócił do bazy RAF Northolt, przyglądają się (od lewej): por. pil. Kazimierz Rutkowski z 317 Dywizjonu oraz dowództwo I Skrzydła
Myśliwskiego w osobach kpt. pil. Stefana Janusa i kpt. pil. Tadeusza Nowierskiego.
Inne ujęcie Spitfire'a VB JH-V (AA758) oglądanego przez (od lewej): por. Kazimierza Rutkowskiego, kpt. Stefana Janusa i kpt. Tadeusza Nowierskiego.
Odprawa przed lotem prowadzona przez oficera taktycznego. Od prawej: kpt. Tadeusz Weber (adiutant 317 Dywizjonu), por. pil. Zbigniew Janicki, kpt. obs. Edmund Sienkiewicz, kpt. pil. Stanisław Skalski i sierż. pil. Jan Malinowski. Northolt, lato 1942 r.
Odprawa dowódcy 317 Dywizjonu dla pilotów. Od prawej: por. pil. Kazimierz Rutkowski, kpt. pil. Stefan Janus, por. pil. Zbigniew Janicki, kpt. pil. Stanisław Skalski, por. obs. Edmund Sienkiewicz (oficer wywiadu 317 Dywizjonu) i por. pil. Marian Trzebiński. W dłoniach Rutkowskiego i Janusa widoczne są prostokątne paczki z długimi troczkami, umożliwiającymi zamocowanie ich do uda (co widać u Skalskiego). Zawierały zestawy ucieczkowe, a za ich wydawanie przed lotami i odbiór po lotach odpowiadał oficer wywiadu. Northolt, lato 1942 r.
Żołnierze personelu naziemnego 317 Dywizjonu przy mobilnej stołówce, pojeździe organizacji YMCA, z którego wydawano herbatę. Z kubkiem w dłoni sierż. Józef Lewandowski. Na pierwszym planie z młotkiem w dłoni kpr. Mieczysław Kolka. Northolt, 1942 r.
Piloci i personel naziemny 317 Dywizjonu przy drewnianym budynku lotniskowym. Od lewej: por. pil. Witold Łanowski (w kamizelce ratunkowej), nierozpoznany (z papierosem), sierż. pil. Mirosław Maciejewski, plut. Ludwik Krzyżosiak, sierż. Józef Lewandowski, por. pil. Kazimierz Rutkowski, por. pil. Marian Cholewka (odwrócony bokiem). 1942 r.
Por. pil. Jerzy Mencel (z lewej) z nierozpoznanym kolegą we wnętrzu jednego z lotniskowych budynków z kartami z sylwetkami samolotów, służącymi do nauki ich szybkiego rozpoznawania.
Kpt. pil. Stanisław Skalski (dowódca 317 Dywizjonu, z lewej) w towarzystwie mjr. pil. Stefana Janusa (dowódcy I Skrzydła Myśliwskiego) w Northolt latem 1942 r.
Kpt. pil. Stanisław Skalski w okresie dowodzenia 317 Dywizjonem, jesienią 1942 r. W tle widoczne są rowery: podstawowy środek codziennego transportu na terenie baz lotniczych w Wielkiej Brytanii.
Kpt. pil. Stanisław Skalski wysiada ze swojego Spitfire'a VB JH-Q (BM131). Northolt, 19 sierpnia 1942 r.
Uruchamianie silnika w Spitfirze VB JH-Q (BM131) za pomocą wózka ze sprężonym powietrzem. Northolt, 19 sierpnia 1942 r.
Piloci 317 Dywizjonu podczas oczekiwania na rozkaz startu. Od lewej: por. Jerzy Mencel, por. Roman Hrycak, nierozpoznany, por. Jerzy Zbrożek. W tle Spitfirze VB JH-Q (BM131). Northolt, lato 1942 r.
Szeregowi i podoficerowie 317 Dywizjonu podczas odpoczynku we wnętrzu baraku dispersalu (miejsca rozproszenia samolotów). Z gazetą w ręce sierż. Józef Lewandowski, a na prawo od niego kpr. pil. Piotr Hanzelka. Ścianę zdobią zdjęcia z życia codziennego oraz godło jednostki, a także malowidła przedstawiające nagie kobiety. Woodvale, jesień 1942 r.
Por. pil. Stanisław Bochniak w stroju lotnym: battledressie i kamizelce ratunkowej, tzw. mae-westce. W tle widoczny Spitfire VB JH-Z (W3528). Woodvale, przełom lat 1942–1943.
Por. pil. Jan Wiśniewski pozujący na tle Spitfire'a VB JH-Z (W3528). Woodvale, przełom lat 1942–1943.
Grupowa fotografia całego personelu 317 Dywizjonu z odchodzącym z jednostki dowódcą kpt. pil. Stanisławem Skalskim (w drugim rzędzie od dołu, na lewo od kpt. pil. Pawła Niemca, jedynego na zdjęciu w kamizelce ratunkowej). Woodvale, listopad 1942 r.
Od lewej: sierż. Józef Lewandowski, kpr. pil. Piotr Hanzelka, kpr. Jan Smółka. Ciekawostką jest kot wymalowany na kamizelce ratunkowej pilota. W tle Spitfire VB JH-Q (W3507). Woodvale, przełom lat 1942–1943.
Wykonana przy tej samej okazji fotografia przedstawiająca kpr. pil. Piotra Hanzelkę (w kabinie) i sierż. Józefa Lewandowskiego. Pod kabiną widoczne jest godło przedstawiające krasnoludka z „Królewny Śnieżki” Disneya z podpisem „DOPEY” (oryginalna forma imienia, w polskiej wersji nazwano go Gapciem; „dopey” znaczy dosłownie ospały, gapowaty). Woodvale, przełom lat 1942–1943.
Tym razem w kabinie Spitfire'a VB JH-Q (W3507) sierż. Józef Lewandowski. Woodvale, przełom lat 1942–1943.
Kpr. Józef Skorulski podczas pracy w kabinie Spitfire'a V.
Por. pil. Stanisław Bochniak w lotniczej skórzanej kurtce. Woodvale, przełom lat 1942–1943.
Oficerowie 317 Dywizjonu przed rozłożonymi książkami lotów: por. Stanisław Bochniak (z lewej) i por. Florian Martini. 1943 r.
Na pierwszym planie od lewej: kpt. pil. Zbigniew Czaykowski (dowódca 317 Dywizjonu), por. pil. Zbigniew Janicki i por. pil. Jerzy Mencel.
Dowódca 317 Dywizjonu kpt. pil. Franciszek Kornicki przed dwuszeregiem żołnierzy swojej jednostki. Martlesham Heath, maj 1943 r.
Piloci 317 Dywizjonu we wnętrzu kasyna oficerskiego ze ściennym malowidłem autorstwa por. pil. Henryka Knapika (pierwszy z prawej). Ilustracja przedstawiająca górala-skrzypka, królewnę i króla nawiązuje do zwrotki popularnej kołysanki: „Była sobie raz królewna / Pokochała grajka / Król wyprawił im wesele / I skończona bajka”. Perranporth, lipiec 1943 r.
Personel naziemny 317 Dywizjonu przy jednym z pierwszych Spitfire'ów F.IX tej jednostki. Ręką o śmigło opiera się sierż. Józef Lewandowski. Northolt, październik 1943 r.
Wizyta Inspektora Sił Powietrznych gen. bryg. pil. Mateusza Iżyckiego oraz premiera Stanisława Mikołajczyka 16 marca 1944 r. w I Skrzydle Myśliwskim w Northolt. Na zdjęciu generał dekoruje por. pil. Mieczysława Adamka Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari.
Dekoracja Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari kpt. pil. Franciszka Kornickiego, do końca 1943 r. dowódcy 317 Dywizjonu. Northolt, 16 marca 1944 r.
Szereg pilotów I Skrzydła Myśliwskiego (w tym 317 Dywizjonu) po dekoracji Krzyżami Srebrnymi Orderu Wojennego Virtuti Militari oraz Krzyżami Walecznych przez gen. bryg. pil. Mateusza Iżyckiego. Northolt, 16 marca 1944 r. W szeregu od lewej: sierż. Mieczysław Jaszczak, plut. Stanisław Sowiński, nierozpoznany, por. Henryk Knapik (317), kpt. Jan Pentz (317), por. Stefan Andersz (302), por. Stanisław Birtus (317), nierozpoznany, kpt. Jerzy Radomski (317), kpt. Bolesław Kaczmarek, kpt. Franciszek Kornicki. Gen. Iżycki stoi pierwszy z prawej (na jezdni), z tyłu z prawej premier Stanisław Mikołajczyk (w meloniku).
Msza odprawiana przez ks. bp. Józefa Gawlinę z okazji święta 317 Dywizjonu. Po mszy odbyło się uroczyste odsłonięcie i poświęcenie wotum polskich lotników w Katedrze Westminsterskiej w Londynie. Northolt, 16 marca 1944 r.
Spitfire LF.IX JH-N (MJ934), który został ciężko uszkodzony przez niemiecką opl. 21 maja 1944 r.: w lewym skrzydle i lewym sterze wysokości na skutek trafienia powstały dwie wielkie dziury. Pilotowi, por. Florianowi Martiniemu, udało się samolotem bezpiecznie powrócić do bazy. Chailey, maj 1944 r.
Ppor. pil. Adam Kolczyński (z lewej) i por. pil. Edward Jaworski omawiają trasę planowanego lotu nad mapą, przy Spitfirze LF.IX JH-Z. Z lewej strony widoczny jest żołnierz personelu naziemnego, czyszczący samolot. Chailey, maj 1944 r.
Por. pil. Edward Jaworski przy Spitfirze LF.IX JH-Z. Chailey, maj 1944 r.
Piloci 317 Dywizjonu na lotnisku polowym w przededniu inwazji w Normandii pozują przed Spitfire LF.IX JH-A. Od lewej: por. Edward Jaworski, por. Roman Hrycak, por. Tadeusz Owczarski, sierż. Wacław Frączek, plut. Stanisław Zych, ppor. Adam Kolczyński, por. Edmund Krzemiński, plut. Zenobiusz Wdowczyński, kpt. Włodzimierz Miksa (dowódca dywizjonu), por. Henryk Knapik, por. Ludwik Martel, por. Antoni Węgrzyn, por. Jan Kowalski. Chailey, maj 1944 r.
Ta sama grupa pilotów 317 Dywizjonu, ale w innym ustawieniu, podczas studiowania map przed lotem. Od lewej: ppor. Adam Kolczyński, por. Edward Jaworski, plut. Stanisław Zych, por. Antoni Węgrzyn, kpt. Włodzimierz Miksa (dowódca dywizjonu), por. Jan Kowalski (przysłonięty), por. Roman Hrycak, plut. Zenobiusz Wdowczyński (z tyłu), por. Ludwik Martel, por. Tadeusz Owczarski, sierż. Wacław Frączek i por. Henryk Knapik.
Dowódca Sił Powietrznych gen. bryg. pil. Mateusz Iżycki wita się z pilotami 317 Dywizjonu, na zdjęciu wymienia uścisk dłoni z por. Tadeuszem Owczarskim. Na lewo od generała por. Czesław Hrynaszkiewicz (w kamizelce ratunkowej), a na prawo – por. Ludwik Martel (w czapce), por. Edward Jaworski (w furażerce) i plut. Franciszek Detka (w kamizelce ratunkowej). Chailey, maj 1944 r.
Pamiątkowe zdjęcie Inspektora Sił Powietrznych z oficerami 131 Skrzydła Myśliwskiego oraz pilotami 317 Dywizjonu. Od lewej: płk pil. Mieczysław Mümler, W/Cdr Tom C. Hobbs (dowódca 1312 Mobile Wing RAF Regiment, oddziału obrony naziemnej 131 Skrzydła Myśliwskiego), nierozpoznany (nad nim), kpt. pil. Jan Pentz, por. pil. Czesław Hrynaszkiewicz, por. pil. Edward Jaworski (z tyłu), mjr pil. Aleksander Gabszewicz (dowódca 18 Sektora Myśliwskiego), por. pil. Werner Kirchner (z tyłu), por. pil. Tadeusz Owczarski, plut. pil. Edward Łakomy (z tyłu), płk pil. Stanisław Brzezina (szef sztabu Polskich Sił Powietrznych i pierwszy dowódca Dywizjonu 317), kpr. pil. Franciszek Detka, gen. bryg. pil. Mateusz Iżycki, sierż. pil. Mieczysław Matus, por. pil. Ludwik Martel, kpt. pil. Zbigniew Czaykowski (dowódca 131 Polowego Portu Lotniczego), por. Ludwik Pączkowski (adiutant 317 Dywizjonu), por. pil. Roman Hrycak, por. pil. Edmund Krzemiński. Chailey, maj 1944 r.
Wydział kontroli lotów 131 Skrzydła Myśliwskiego, działający w polowych warunkach. Chailey, maj–czerwiec 1944 r.
Piloci 317 Dywizjonu w warunkach polowych na lotnisku Chailey w maju 1944 r. Zwróceni twarzami do fotografującego, od lewej: kpt. Jan Pentz, plut. Franciszek Detka (w battledressie, z rękami w kieszeni), por. Antoni Węgrzyn (w kamizelce i koszuli z długim rękawem), plut. Stanisław Zych, plut. Edward Łakomy (siedzi), plut. Zenobiusz Wdowczyński (leży na ziemi), plut. Wacław Frączek (?) i por. Edward Jaworski.
Msza polowa odprawiana przez kapelana 131 Skrzydła Myśliwskiego kpt. ks. Walentego Nowackiego. Polowy ołtarz ustawiony jest w brzozowym lasku koło polowego lotniska Chailey, maj 1944 r.
Sierż. pil. Wincenty Fajks przy Spitfirze LF.IX JH-D (MK899) z namalowanymi zredukowanymi pasami inwazyjnymi. Także i ten pilot ma kamizelkę ratunkową z motywem kobiety. Francja, jesień 1944 r.
Spitfire'y LF.IX JH-V i JH-U (MK413) 317 Dywizjonu na pierwszym lotnisku na kontynencie po inwazji w Normandii. Plumetot, lato 1944 r.
Focke-Wulf 190A-8/R6 (W.Nr. 730957) „niebieska 5” z 4./JG 2, zestrzelony przez kpr. pil. Tadeusza Wojciechowskiego z 317 Dywizjonu 20 czerwca 1944 r. Niemiecki pilot Uffz. Heinz Kartelmeier wylądował przymusowo koło amerykańskiego lotniska polowego w Cardonville i dostał się do niewoli.
Piloci 317 Dywizjonu przed Spitfirem LF.IX (MK266) po zakończeniu wojny. Stoją na samolocie od lewej: nierozpoznany (przy rurach wydechowych), sierż. Wacław Frączek (?), kpt. Gustaw Radwański (?). Stoją na ziemi od lewej: kpr. Leszek Jankowski, sierż. Mieczysław Jaszczak, plut. Karol Bednarczyk, por. Tadeusz Owczarski, por. Bronisław Mach, ppor. Tadeusz Guziak (?), plut. Kazimierz Becher, nierozpoznany, kpt. Edward Jaworski (z dowództwa 131 Skrzydła Myśliwskiego). Na ziemi od lewej: plut. Kazimierz Hubert, nierozpoznany, plut. Krzysztof Pawlik, plut. Jan Żurakowski, plut. Kazimierz Łopuszyński (?). Varrelbusch, maj 1945 r.
Jeden z pilotów 317 Dywizjonu służących pod koniec wojny, plut. Kazimierz Becher przy Spitfirze LF.IX JH-V (PL265) z napisanym na okapotowaniu kredą imieniem swojej siostry „Roma”. Sint-Denijs-Westrem, koniec 1944 r.
Podchorąży Leon Watorowski (w środku) w towarzystwie dwóch rosłych kolegów z armii, jeszcze przed przeniesieniem do Polskich Sił Powietrznych. Pilot ten zginął w stopniu oficerskim w 317 Dywizjonie 8 grudnia 1944 r.
Spitfire'y LF.IX na zaśnieżonym lotnisku w Grimbergen w styczniu 1945 r. W środku widoczny jest egzemplarz JH-P (ML293).
Spitfire'y XVI z 317 Dywizjonu zaparkowane na jednym z lotnisk w okupowanych Niemczech. Świadectwem czasów pokoju jest rozmieszczenie maszyn w rzędzie, bez obawy, że na raz padną ofiarą nieprzyjacielskiego nalotu (podczas wojny samoloty starannie rozmieszczano). Varrelbusch lub Ahlhorn, lata 1945–1946.
Inne ujęcie rzędu Spitfire'ów XVI w Varrelbusch lub Ahlhorn w latach 1945–1946.
Spitfire XVI JH-T (TB889), osobisty samolot por. pil. Bronisława Macha w Varrelbusch latem 1945 r.
Widok z kabiny Spitfire'a XVI pilotowanego przez por. Bronisława Macha na chmury...
...oraz ziemię - już w okresie powojennym.
Grupowa fotografia pilotów 317 Dywizjonu przed Spitfirem XVI. Varrelbusch, sierpień 1945 r. Na ziemi od lewej stoją: dwóch nierozpoznanych, por. Witold Mackiewicz, kpt. Jerzy Szymankiewicz, kpt. Paweł Niemiec, por. Roman Marecki, por. Marian Cholewka, kpr. Leszek Jankowski, ppor. Aleksander Mrożek, por. Adam Kolczyński, por. Czesław Mroczyk, sierż. Wacław Frączek. Na samolocie, od lewej: plut. Józef Bieńkowski (siedzi), plut. Kazimierz Becher (stoi), sierż. Józef Rulewski (siedzi), sierż. Zdzisław Bartoszuk (stoi), sierż. Mieczysław Jaszczak (siedzi na okapotowaniu silnika), nierozpoznany (stoi za Jaszczakiem), por. Czesław Hrynaszkiewicz, nierozpoznany, ppor. Tadeusz Guziak, por. Bronisław Mach, kpt. Gustaw Radwański.
Por. pil. Leszek Szczerbiński był ostatnim poległym pilotem 317 Dywizjonu. Zginął podczas lotu bojowego 4 maja 1945 r.
Kpt. pil. Marian Chełmecki, ostatni wojenny dowódca 317 Dywizjonu.
Kpt. pil. Paweł Niemiec, następca Chełmeckiego na stanowisku dowódcu 317 Dywizjonu, w okresie sprawowania tego stanowiska po wojnie w Niemczech.
Mjr pil. Marian Trzebiński, ostatni dowódca 317 Dywizjonu.
Kapitanowie piloci, od lewej: Czesław Śnieć, Edward Jaworski (obaj m.in. 317 Dywizjon) oraz Erazm Wardziński (302 Dywizjon) na pamiątkowej fotografii w atelier krótko przed rozformowaniem 317 Dywizjonu i całych Polskich Sił Powietrznych.
Po zakończeniu II wojny światowej do Polski trafiły dwa Spitfire'y XVI: JH-Q (TB581) z 317 Dywizjonu oraz QH-Z (TB292) z 302 Dywizjonu Myśliwskiego „Poznańskiego”. Początkowo samolot 317 Dywizjonu trafił na „Wystawę RAF” („RAF Exibition”) przy Muzeum Narodowym w Warszawie, a następnie oba Spitfire'y do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Na zdjęciu już na placu obok tej drugiej placówki, zimą 1945–1946 r.
Spitfire XVI JH-Q (TB581) w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie w drugiej połowie lat 40. XX wieku.
Oryginalny Spitfire VB z 317 Dywizjonu podczas pokazów lotniczych Shoreham Airshow 21 sierpnia 2011 r.
Samolot ten, oznaczony literami JH-C (BM597), podczas kołowania...
...w czasie wznoszenia po starcie...
Pomnik 131 Skrzydła Myśliwskiego (mającego w składzie Dywizjony 302, 308 i 317) na centralnym placu wsi Plumetot, koło której latem 1944 r. przez ponad miesiąc stacjonowali polscy lotnicy na swoim pierwszym lotnisku na kontynencie, po inwazji w Normandii.
Widok na pomnik od drugiej strony. Przedstawia Spitfire'y lecące w środku litery V, symbolu zwycięstwa.
Z okazji obchodów 80-lecia inwazji w Normandii, w czerwcu 2024 r. Plumetot przyozdobiono także flagami Francji oraz państw, które wyzwalały Normandię: Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Kanady i Polski...
...lub flagami państw, których jednostki wojskowe stacjonowały w Plumetot.
Wotum 317 Dywizjonu, płaskorzeźba z wizerunkiem Matki Boskiej Ostrobramskiej, wmurowane w Katedrze Westminsterskiej w Londynie. Jego uroczyste odsłonięcie i poświęcenie miało miejsce 16 marca 1944 r.
Wotum Dywizjonu „Wileńskiego” umieszczono nad jednym z przejść w nawie bocznej Katedry Westminsterskiej, naśladując koncepcję architektoniczną wileńskiej kaplicy nad Ostrą Bramą.
Menu wigilijnej kolacji 317 Dywizjonu w Woodvale, 24 grudnia 1942 r. Na kartce widnieją autografy brytyjskich i polskich lotników stacjonujących na tym lotnisku w owym czasie.
Nekrolog wybitnego pilota 317 Dywizjonu „Wileńskiego”, por. Mieczysława Adamka zamieszczony w „Dzienniku Polskim i Dzienniku Żołnierza” z 1 czerwca 1944 r.
Odznaka 317 Dywizjonu Myśliwskiego „Wileńskiego” nadana chor. mech. pokł. Józefowi Zubrzyckiemu.
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
