Asy myśliwskie Polskich Sił Powietrznych w czasie II wojny światowej
Honorowy tytuł asa myśliwskiego przysługuje pilotom, którzy zestrzelili przynajmniej pięć samolotów nieprzyjaciela. Tradycja określania tym mianem lotników sięga lat I wojny światowej i od tego czasu pozostaje (w praktycznie wszystkich krajach świata) tytułem nieoficjalnym, niezatwierdzanym żadnymi rozporządzeniami władz wojskowych. Także w Polskich Siłach Powietrznych podczas II wojny światowej nie prowadzono spisów asów myśliwskich. Powstał za to oficjalny wykaz imienny wszystkich pilotów Polskich Sił Powietrznych, którzy odnieśli zwycięstwa powietrzne, sporządzony przez komisję pod przewodnictwem płk. pil. Jerzego Bajana. Treść tego wykazu, znanego jako „lista Bajana”, wraz z komentarzem przedstawiona jest na oddzielnej stronie. Dokumenty powstałe podczas prac zawierają pełne zestawienie poszczególnych zwycięstw, tak, że konto każdego pilota jest znane w postaci dat dziennych oraz typów trafionych nieprzyjacielskich maszyn. Wykaz ten sporządzono według konwencji obowiązującej w Royal Air Force, podając niezależnie w trzech rubrykach: zestrzelenia uznane za pewne, zestrzelenia uznane za prawdopodobne oraz uszkodzenia samolotów nieprzyjaciela. Dodatkowo, użyto systemu, w którym zwycięstwa wspólne (jeden samolot nieprzyjaciela zestrzelony/uszkodzony przez więcej niż jednego pilota) zapisywano w formie ułamkowej (np. każdemu z trzech pilotów mających udział w zwycięstwie powietrznym – po 1/2). System ten określany jest w dalszej części mianem „systemu RAF”. Jego skrótowy zapis np. 5 i 1/2 – 2 – 1 odczytywać należy jako: pięć i pół samolotów zestrzelonych na pewno, dwa samoloty zestrzelone prawdopodobnie i jeden samolot uszkodzony.
Dzięki istnieniu „listy Bajana” jako oficjalnego zestawienia, stworzenie listy asów myśliwskich Polskich Sił Powietrznych podczas II wojny światowej wydawałoby się być zadaniem stosunkowo prostym, bowiem wystarczyłoby wybrać pilotów, których łączne konto pewnych zestrzeleń jest równe lub większe od pięciu. Jednak, jak wspomniano, w kwestii asów wypowiadają się obecnie wyłącznie historycy lotnictwa. Za ich sprawą współcześnie rozpowszechniło się podejście, w którym za asa uważa się nie pilota, który miałby co najmniej pięć zestrzeleń wedle systemu RAF, ale takiego, który uczestniczył (indywidualnie bądź zespołowo) w zestrzeleniu łącznie pięciu samolotów nieprzyjaciela, niezależnie od tego, ile z nich zaliczono mu indywidualnie, a ile zespołowo. Taki system zliczania jest określony dalej mianem „systemu tradycyjnego”.
Poniższą listę polskich asów sporządzono zgodnie z systemem tradycyjnym. Została ona oparta o ustalenia „listy Bajana”, jednak zawiera poprawki odnoszące się do czterech pilotów, w wypadku których popełnione zostały błędy przy sumowaniu bądź kwalifikowaniu jako zwycięstwa pewne, przez co wpis na imiennym wykazie jest zaniżony lub zawyżony. Przy jej tworzeniu popełniono szereg błędów polegających na nieprawidłowym sumowaniu lub nieprawidłowej kwalifikacji (np. w oparciu o niezrozumienie meldunku), a także z powodu braku przepływu dokumentacji między jednostkami alianckimi (RAF i USAAF) a Polskimi Siłami Powietrznymi, co skutkowało całkowitym pominięciem niektórych zestrzeleń.
Kpt. pil. Bolesławowi Gładychowi na „liście Bajana” zaliczono wynik 14 – 2 – 1/2, w tym 7 – 0 – 0 w USAAF, podczas gdy według oficjalnych danych amerykańskich w USAAF zaliczono mu 10 – 0 – 0.
Por. pil. Michałowi Maciejowskiemu na „liście Bajana” zaliczono wynik 9 i 1/2 – 1 – 1, podczas gdy według oficjalnych danych brytyjskich w RAF zaliczono mu 10 i 1/2 – 1 – 1.
Kpt. pil. Witoldowi Łanowskiemu na „liście Bajana” zaliczono wynik 2 – 0 – 0, w całości w USAAF, podczas gdy według oficjalnych danych amerykańskich w USAAF zaliczono mu 4 i 2/3 – 0 – 0.
Mjr. pil. Julianowi Kowalskiemu na „liście Bajana” zaliczono wynik 4 i 1/3 – 4 – 3, podczas gdy jego rzeczywiste konto wynosiło 3 i 1/3 – 4 – 2. Na sumarycznym zestawieniu omyłkowo doliczono mu zwycięstwa sierż. pil. Jana Kowalskiego (1 – 0 – 1), przez co (tylko na papierze) stał się asem myśliwskim. Po skorygowaniu tego błędu mjr pil. Julian Kowalski nie został uwzględniony na poniższej liście, bowiem jego łączny wynik według systemu tradycyjnego jest mniejszy od pięciu.
Niektóre dokumenty z epoki, a za nimi szereg angielskojęzycznych publikacji, przypisują ppłk. pil. Tadeuszowi Nowierskiemu 5 i 1/2 zestrzeleń pewnych odniesionych w 609 Dywizjonie Myśliwskim RAF (609 Squadron) w 1940 r., a więc – pośrednio – tytuł asa myśliwskiego. Lotnikowi temu jednak na „liście Bajana” zaliczono tylko 3 pewne zestrzelenia. Nie stało się tak jednak na skutek pomyłki, co wiadomo z zachowanych dokumentów, które jednoznacznie rozstrzygają, że dowództwo Lotnictwa Myśliwskiego RAF (Fighter Command) przeanalizowało wszystkie zgłoszenia Nowierskiego i świadomie nadało im niższą niż początkowo kwalifikację.
W tabeli zaprezentowano nazwiska i wyniki polskich asów ułożonych według łącznej liczby zwycięstw policzonych systemem tradycyjnym. W wypadku równej liczby łącznych zwycięstw, pilotów ułożono według liczby zwycięstw indywidualnych, a gdy i ta wartość była równa – alfabetycznie.
Stopień |
Nr ewid. |
Nazwisko, imię |
Zestrzelenia pewne według systemu tradycyjnego (łącznie) |
Zestrzelenia pewne według systemu tradycyjnego (samodzielne + zespołowo) |
Zestrzelenia pewne według systemu RAF |
| mjr pil. (W/Cdr) | 76710 | Skalski Stanisław | 20 | 18 + 2 | 18 i 11/12 |
| ppor. pil. (F/Sgt) | 793451 | František Josef | 17 | 17 + 0 | 17 |
| kpt. pil. (F/Lt) | P-1392 | Gładych Bolesław | 17 * | 17 + 0 * | 17 * |
| ppłk pil. (W/Cdr) | 76735 | Urbanowicz Witold | 17 | 17 + 0 | 17 |
| kpt. pil. (S/Ldr) | P-0273 | Horbaczewski Eugeniusz | 17 | 16 + 1 | 16 i 1/2 |
| mjr pil. (W/Cdr) | P-1382 | Zumbach Jan | 13 | 12 + 1 | 12 i 1/3 |
| mjr pil. (W/Cdr) | P-1381 | Pisarek Marian | 13 | 11 + 2 | 12 |
| por. pil. (F/Lt) | P-1912 | Maciejowski Michał | 11 ** | 10 + 1 ** | 10 i 1/2 ** |
| ppłk pil. (G/Cpt) | P-0163 | Gabszewicz Aleksander | 11 | 8 + 3 | 9 i 1/2 |
| mjr pil. (S/Ldr) | 76781 | Szczęsny Henryk | 11 | 8 + 3 | 9 i 1/3 |
| ppor. pil. (P/O) | P-2093 | Pietrasiak Adolf | 11 | 7 + 4 | 8 i 1/10 |
| por. pil. (F/O) | P-1387 | Ferić Mirosław | 10 | 9 + 1 | 9 i 1/3 |
| kpt. pil. (F/Lt) | P-1902 | Brzeski Stanisław | 10 | 7 + 3 | 8 i 1/2 |
| st. sierż. pil. (W/O) | 783023 | Chudek Aleksander | 9 | 9 + 0 | 9 |
| mjr pil. (W/Cdr) | P-0493 | Falkowski Jan | 9 | 9 + 0 | 9 |
| mjr pil. (S/Ldr) | P-1527 | Głowacki Antoni | 9 | 8 + 1 | 8 i 1/3 |
| kpt. pil. (S/Ldr) | P-1393 | Henneberg Zdzisław | 9 | 8 + 1 | 8 i 1/2 |
| mjr pil. (W/Cdr) | P-1299 | Król Wacław | 9 | 8 + 1 | 8 i 1/2 |
| kpt. pil. (F/Lt) | P-1653 | Szaposznikow Eugeniusz | 9 | 8 + 1 | 8 i 1/3 |
| ppor. pil. (P/O) | P-1531 | Kremski Jan | 9 | 3 + 6 | 4 i 14/15 |
| mjr pil. (S/Ldr) | P-1492 | Łokuciewski Witold | 8 | 8 + 0 | 8 |
| kpt. pil. (S/Ldr) | P-1654 | Jeka Józef | 8 | 7 + 1 | 7 i 1/2 |
| kpt. pil. (S/Ldr) | P-1915 | Pietrzak Henryk | 8 | 7 + 1 | 7 i 1/2 |
| kpt. pil. (S/Ldr) | 76707 | Pniak Karol | 8 | 6 + 2 | 6 i 3/4 |
| ppor. pil. (F/O) | P-1901 | Bełc Marian | 7 | 7 + 0 | 7 |
| kpt. pil. (S/Ldr) | 76731 | Drobiński Bolesław | 7 | 7 + 0 | 7 |
| sierż. pil. (Sgt) | 793420 | Karubin Stanisław | 7 | 7 + 0 | 7 |
| mjr pil. (S/Ldr) | P-1506 | Łapkowski Wacław | 7 | 6 + 1 | 6 i 1/3 |
| por. pil. (F/O) | P-2095 | Adamek Mieczysław | 7 | 5 + 2 | 5 i 9/20 |
| ppłk pil. (G/Cpt) | P-1288 | Mümler Mieczysław | 7 | 4 + 3 | 5 i 1/2 |
| mjr pil. (W/Cdr) | P-0700 | Janus Stefan | 6 | 6 + 0 | 6 |
| kpt. pil. (F/O) | P-1295 | Paszkiewicz Ludwik | 6 | 6 + 0 | 6 |
| kpt. pil. (S/Ldr) | P-1903 | Cwynar Michał | 6 | 5 + 1 | 5 i 1/2 |
| mjr pil. (F/Lt) | P-1495 | Główczyński Czesław | 6 | 5 + 1 | 5 i 1/2 |
| mjr pil. (W/Cdr) | P-0692 | Rutkowski Kazimierz | 6 | 5 + 1 | 5 i 1/2 |
| ppłk pil. (G/Cpt) | 76730 | Witorzeńć Stefan | 6 | 5 + 1 | 5 i 1/2 |
| por. pil. (F/O) | 76736 | Własnowolski Bolesław | 6 | 5 + 1 | 5 i 1/2 |
| kpt. pil. (F/Lt) | P-0711 | Łanowski Witold | 6 * | 4 + 2 * | 4 i 2/3 * |
| por. pil. (F/Lt) | P-1913 | Nowakiewicz Eugeniusz | 6 | 4 + 2 | 4 i 5/6 |
| kpt. pil. (S/Ldr) | P-1856 | Potocki Władysław | 6 | 4 + 2 | 4 i 3/4 |
| mjr pil. (S/Ldr) | P-0696 | Koc Tadeusz | 6 | 3 + 3 | 4 i 1/3 |
| kpt. pil. (S/Ldr) | P-0603 | Wesołowski Marian | 6 | 2 + 4 | 2 i 14/15 |
| sierż. pil. (W/O) | 794457 | Bargiełowski Jakub | 5 | 5 + 0 | 5 |
| kpt. pil. (F/Lt) | P-1681 | Blok Stanisław | 5 | 5 + 0 | 5 |
| mjr pil. (S/Ldr) | 76751 | Popławski Jerzy | 5 | 5 + 0 | 5 |
| por. pil. (F/Lt) | P-1624 | Sołogub Grzegorz | 5 | 5 + 0 | 5 |
| kpt. pil. (F/Lt) | P-0448 | Sporny Kazimierz | 5 | 5 + 0 | 5 |
| por. pil. (F/O) | 76713 | Surma Franciszek | 5 | 5 + 0 | 5 |
| por. pil. (F/O) | 76704 | Nowak Tadeusz | 5 | 4 + 1 | 4 i 1/2 |
| ppor. pil. (F/O) | P-3037 | Sztramko Kazimierz | 5 | 4 + 1 | 4 i 1/3 |
| chor. pil. (W/O) | 781062 | Wojciechowski Mirosław | 5 | 4 + 1 | 4 i 1/2 |
| por. pil. (F/Lt) | P-2096 | Wünsche Kazimierz | 5 | 4 + 1 | 4 i 1/2 |
| kpt. pil. (F/Lt) | P-1300 | Chałupa Stanisław | 5 | 3 + 2 | 3 i 2/3 |
| st. sierż. pil. (W/O) | 782474 | Popek Mieczysław | 5 | 3 + 2 | 4 |
| kpt. pil. (F/Lt) | P-1298 | Gnyś Władysław | 5 | 2 + 3 | 3 |
| kpt. pil. (S/Ldr) | P-0298 | Kosiński Bronisław | 5 | 2 + 3 | 2 i 3/5 |
| kpt. pil. (F/Lt) | P-1427 | Radomski Jerzy | 5 | 2 + 3 | 3 i 1/3 |
Razem |
58 |
Wojciech Zmyślony
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)