1 stycznia 1945 r. – ppłk pil. Aleksander Gabszewicz (131 Polowy Port Lotniczy)

Przeszło cztery lata minęły od walk powietrznych nad Wielką Brytanią. Cztery lata od czasów zmagań, które już wówczas przeszły do historii, jako pierwsza wygrana bitwa, która zmieniła bieg wojny.

Teraz czytając te słowa, wiemy, że rok 1945 był rokiem końca wojny, ale w dniu pierwszego stycznia tego roku, tak jeszcze nie wyglądało.

Marszałek Göring zdecydował uderzyć w tym dniu na lotniska alianckie w Belgii, Holandii i Francji. Prawie wszystkie lotniska polowe zostały zaatakowane. Göring zdecydował się na to zaskoczenie rozumując słusznie, że większość pilotów po Sylwestrze będzie „uziemiona”, połykając aspirynkę po burzliwej nocy. W większości jego przypuszczenia sprawdziły się. Atak był przeprowadzony przez myśliwców niemieckich z lotu niskiego. Samoloty, składy benzyny, samochody i urządzenia lotnicze były ostrzelane przez karabiny maszynowe i działka Focke-Wulfów i Messerschmittów. Atak odbył się jednocześnie na wszystkie lotniska. Było to kompletne zaskoczenie. Setki niemieckich samolotów myśliwskich atakowały o świcie. Było to zaskoczenie i z tego jeszcze powodu, że poczynając od dnia inwazji trudno było spotkać niemieckie samoloty w powietrzu. Aż tu nagle, 1 stycznia 1945 roku setki myśliwców niemieckich sprawiły Aliantom „lanie”.

Trzeba przyznać, operacja ta była obmyślana i wykonana przez Niemców doskonale. Co wówczas robiło 131. Polskie Skrzydło (131 Polish Wing)? Nim opiszę dzieje polskiego Skrzydła w tym dniu muszę się cofnąć do poprzedniego dnia; do ostatnego dnia 1944 roku.

Skrzydło nasze było w trakcie „przenosin” z lotniska St. Denijs w Gandawie do Grimbergen pod Brukselą. Wszystkie dywizjony, to znaczy samoloty, piloci, obsługa ziemna i część łączności stale jeszcze była w Gandawie i operowała z Gandawy. Ja, mój sztab, część łączności i część administracji przygotowywaliśmy lotnisko Grimbergen do przyjęcia samolotów Skrzydła, które miały zacząć startować z tego lotniska w pierwszych dniach stycznia. Łączność radiowa i telefoniczna była nawiązana z obu lotniskami i dowództwem operacyjnym 84. Grupy. Nie bardzo chcieliśmy być rozdzieleni na Sylwestra, ale rozkazu nie można było zmienić. 31 grudnia specjalny goniec, motocyklista, przywiózł od mjr. pilota Tadeusza Sawicza (mojego zastępcy), od kolegów pilotów i całego personelu list zaproszenie na Sylwestra. Połączyłem się telefonicznie z Sawiczem w Gandawie.

„Tadziu, tu w Grimbergen jest pełno roboty, więc muszę zostać. Najlepiej jak zrobimy zabawę po przeniesieniu do Grimbergen. Wyślij jutro o świcie 308 i 317 na patrolowanie frontu z bombami, 302 także, ale niech pozostawią dwie czwórki na ziemi”.

Tadzio Sawicz zgodził się. Życzyliśmy sobie powrotu do wolnej Polski w 1945 roku.

Tego wieczora nic specjalnego się nie działo, chyba to, że zebrało się nas paru w „Operation Room” i wywoływaliśmy „duchy” talerzykiem. Jakoś to nie kleiło się, więc zapowiedziałem, że jutro wstaję wcześnie, bo chcę rozmawiać z Sawiczem przed startem samolotów na operację i wyrzuciłem „Sztab” z pokoju.

Rano, przed świtem, już byłem na nogach. Zagrzałem wodę do golenia, zjadłem dwa suchary i połączyłem się z Tadziem Sawiczem. Pogoda była bezchmurna.

– „Dywizjon właśnie startuje” – mówił Tadzio.

„Dobrze; będę w „Operation” przez godzinę i 20 minut, a potem pojadę na śniadanie” – odpowiedziałem.

Był mroźny poranek. Na wschodzie, niebo z czerwonego powoli zmieniło się w pomarańczowo-złote. Zobaczyłem oficera amerykańskiego idącego od bramy wejściowej w kierunku Fortecy, która przyleciała wczoraj z grupą amerykańskich oficerów na zabawę sylwestrową do Brukseli.

– „Good morning!”

– „Good morning!” – odpowiedziałem.

– „Idę przespać się trochę w samolocie. – Około 11-ej wszyscy przyjdą i trzeba będzie startować.

Połączyłem się telefonicznie z 84. Grupą. Tak, mają łączność radiową ze Skrzydłem. Wszystko gra; jak być powinno. Ogoliłem się i powiadomiłem „Sztab”, że za 20 minut jedziemy na śniadanie. Jeszcze raz dzwonię do Grupy. „Wasze dywizjony już za parę minut kończą patrolowanie” – poinformował mnie Operation Officer.

Wychodzę z „Operation” i idąc do swojego samochodu zawiadamiam „Sztab”, że są cztery miejsca wolne. Wtem widzę grupę samolotów w niskim locie. Zbliżają się do lotniska. Może 15, może 20 samolotów. Pomyślałem sobie: to moje Polusy chcą nam złożyć wizytę w drodze powrotnej z patrolowania. Nie! To nie Spitfire'y! O rety! To Focke-Wulfy! Już zaczęli strzelać. Krzyczę: – „Uciekać! To Niemcy!” Biegnę jak najszybciej. Wpadam do „Operation Room”. Kładę się na podłogę, pod stołem gdzie są telefony. Łączę się z 84. Grupą. Krzyczę do telefonu: „Gabby speaking from B 60. Formation of Focke-Wulfs strafes Grimbergen!”. Kładę słuchawkę. Dopiero teraz słyszę, jak pociski walą w ścianę „Operation Room”. Szyby w oknach rozprysły się. Czołgam się ku drzwiom, które są otwarte. Zauważyłem, że obok drzwi oparty jest karabin. Sprawdzam. Naładowany. Łapię i podsuwam się pod drzwi. Focke-Wulfy obrabiają Fortecę ze śpiącym wewnątrz niej Amerykaninem oraz samochody ciężarowe. Zdaje się, że jest około 30 Focke-Wulfów.

Wychylam się przez drzwi i biorę na muszkę pierwszego Focke-Wulfa. Strzelam raz za razem, do czasu aż zabrakło mi amunicji. Teraz dopiero zauważyłem, że telefon brzęczy. Podskakuję do telefonu.

– „Group Captain Gabby speaking”.

– „Mówi 84. Grupa. Czy to prawda, że Focke-Wulfy były nad waszym lotniskiem?”

– „Nie tylko były, ale jeszcze są! A ja rozmawiam z Tobą leżąc pod stołem i trzęsąc się ze strachu”.

Cały atak na Grimbergen trwał około 15 minut. Staram się połączyć z Sawiczem w Gandawie. Telefon nie odpowiada. Wyskakujemy na zewnątrz. Samochód mój nienaruszony. I Forteca stoi, jak stała.

Zabrałem Jodego [F/O Berelis Jodidijo] i pojechałem pod Fortecę. Wyskoczyłem z samochodu i pobiegłem do samolotu, bo tam przecież był ten amerykański oficer. W tym samym czasie wychyla się spod kadłuba mój poranny przyjaciel i krzyczy „Oh! My God! Kule tak blisko przechodziły, że pomiędzy mną, a moim ciałem” („Between me and my body”). Zostawiłem go i jadę na drugi kraniec lotniska, gdzie byli umieszczeni w domkach nasi żołnierze. Na skraju lotniska widzę jakiś rozbity samolot.

Rzeczywiście! To Focke-Wulf! Przy nim grupa polskich żołnierzyków z karabinami i pilot niemiecki w kombinezonie. Dopiero później dowiedziałem się że kuropatwa wpadła do chłodnicy Focke-Wulfa i przegrzany silnik zatarł się. Przywiozłem jeńca w asyście dwóch żołnierzy do sztabu. Umieściliśmy go z wartownikiem w pustym pokoju. Łączę się telefonicznie z 84. Grupą. Mówią mi, że była wielka bitwa nad Gandawą, ale nie znają jeszcze szczegółów. Powiedziałem im, że jadę sprawdzić, co się dzieje. Dwie godziny jazdy samochodem do Gandawy. W drodze męczą mnie czarne myśli i niepewność.

Już na parę mil od lotniska widzę duży słup czarnego dymu przesłaniający miasto St. Denijs. Tłumy ludzi pod bramami lotniska. Chyba cała ludność Gandawy. Wjeżdżam na lotnisko. Składy benzyny wciąż się palą. Spalone Spitfire'y, gościnne Fortece i Halifaxy ciągle się tlą. Szukam Sawicza. Dowiaduję się, że jest on w „Operation”. Wpadam do pokoju operacyjnego i o dziwo – wszyscy roześmiani. Czy ja mam bzika, czy oni?

Tadzio Sawicz roześmiany, obejmuje mnie i mówi: „Olek, ale daliśmy im bobu!”

– „Tadziu co się stało?”

– „Olek, czy ty możesz sobie wyobrazić. Wtedy gdy oni objeżdżali nas w lewo i prawo z działek i K.M.-ów wówczas nadleciały nasze dywizjony 308, 317 i 302. Powstał cyrk nad lotniskiem! Oto rezultat: 20 FW. – zestrzelonych, 1 F.W. – prawdopodobnie zestrzelony, 4 F.W. – uszkodzone”.

Nagle twarz Tadzia Sawicza posmutniała. „Ale niestety, por. Chojnacki z 308. Dyw., por. Powierza z 317. Dyw. i czterech z obsługi ziemnej zabici, 17 ciężko rannych i 7 lekko” Gratulowałem sukcesów dowódcom i pilotom. Pojechaliśmy z Tadziem oglądać lotnisko, a w parę godzin później do szpitala odwiedzić rannych. Przy rannych już się kręcił nasz ukochany kapelan ks. Walenty Nowacki. Dopiero wieczorem, przy szklance (lub dwóch) ginu dowiedziałem się o szczegółach. Oto pierwsza relacja.

Tak wyglądało to w powietrzu, patrząc okiem pilota naszego Spitfire'a.

Opis tej walki nie byłby kompletny, bez podania wrażeń obsługi ziemnej, która najbardziej przeżyła ten morderczy atak.

Starszy sierżant Zygmunt Suliński, rusznikarz 302. Dyw. Myśliwskiego, tak opisał atak:

Bitwa nad Gandawą była największym sukcesem myśliwców polskich w ostatniej wojnie. Bitwa ta była stoczona na oczach tysięcy mieszkańców Gandawy i całej obsługi ziemnej lotniska. Wszystkie zestrzelone samoloty zostały odnalezione i to potwierdziło nasz sukces.

Kończąc te wspomnienia pozwolę sobie podać nazwiska zwycięzców:

 

308 Dywizjon.

F/Lt. Olszewski – 1 F.W. 190 zestrzelony.

F/Sgt. Soczyński – 1 F.W. 190 zestrzelony.

F/O Szlenkier – 1 F.W. 190 zestrzelony.

P/O Dromlewicz – 1 F.W. 190 zestrzelony.

F/Sgt. Stanowski – 2 F.W. 190 zestrzelone.

W/O Bednarczyk – 1 F.W. 190 zestrzelony.

Sgt. Breyner – 2 F.W. 190 zestrzelone.

F/Lt. Chojnacki – 1 F.W. 190 zestrzelony.

Sgt. Główczyński – 1 F.W. 190 zestrzelony.

F/Lt. Mach – 2 F.W. 190 zestrzelone oraz – 1 F.W. 190 uszkodzony.

 

317 Dywizjon.

F/Lt Mroczyk – 1 F.W. 190 zestrzelony.

F/Lt. Hrycak – 1 F.W. 190 prawd. zestrz.

W/O Wdowczyński 1 F.W. 190 zestrzelony.

S/Ldr. Chełmecki – 1 F.W. 190 zestrzelony.

Sgt. Hubert – 1 F.W. 190 zestrzelony oraz – 1 F.W. 190 uszkodzony.

W/O Piesik – 1 F.W. 190 zestrzelony oraz – 1 F.W. 190 uszkodzony.

F/Sgt. Iwanowski – 1 F.W. 190 uszkodzony.

F/Lt. Żmigrodzki – 1 F.W. 190 zestrzelony oraz – 1 F.W. 190 uszkodzony.

 

Pan Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Władysław Raczkiewicz przesłał następujące gratulacje na ręce gen. bryg. M. Iżyckiego, Dowódcy Polskich Sił Powietrznych.

Jest mi niezmiernie przykro. że nie mogę podać nazwisk wszystkich żołnierzy 131. Skrzydła, ale ci, którzy czytają te wspomnienia niech wiedzą, że ja, jako dowódca byłem dumny, że dane mi było dowodzić nimi, a żałuję tylko jednego, że nie doprowadziłem ich do Wolnej i Niepodległej Polski.