:: Lotnictwo Wojskowe 1939 :: Polskie Siły Powietrzne
we Francji 1939-1940
:: Polskie Siły Powietrzne
w Wlk. Brytanii 1940-1946
:: Armia Polska na Wschodzie i 2 Korpus Polski 1941-1946 :: Polacy w USAAF
1943-1945
:: Lotnictwo ludowego Wojska Polskiego
1943-1945
:: Wojenne relacje lotników :: Życiorysy lotników :: Loty bojowe i operacyjne :: Cmentarze wojenne :: Szkoła Podchorążych Lotnictwa 1925-1939 :: "Lista Bajana" :: "Lista Krzystka" :: Pozostałe artykuły :: Podziękowania i źródła :: Księga gości :: O stronie - kontakt :: Wyszukiwanie :: "Poszukuję informacji
o lotniku..."
:: Udostępnij swoje zbiory :: Linki

Cmentarz komunalny w Bergen (Holandia)

Cmentarz komunalny w Bergen jest jednym z licznych miejsc pochówku polskich lotników w Holandii, leżącej na drodze bombowców lecących z Wielkiej Brytanii nad III Rzeszę. Trzynaście polskich grobów znajduje się na terenie działki utrzymywanej przez Komisję Grobów Wojennych Wspólnoty Brytyjskiej (Commonwealth War Graves Commission). Łącznie spoczywa tam 225 żołnierzy poległych w czasie II wojny światowej: Brytyjczyków, Kanadyjczyków, Polaków, Nowozelandczyków i Australijczyków. Wszyscy pochowani, poza siedmioma, byli lotnikami.

Chronologicznie, pierwszym poległym Polakiem z Bergen był kpt. strz. Kazimierz Żerebecki. Był członkiem załogi Wellingtona IC SM-F (R1696) z 305 Dywizjonu Bombowego "Ziemi Wielkopolskiej", który został zestrzelony nocą z 18 na 19 czerwca 1941 r. podczas nalotu na Bremę. Trafiony przez niemiecki myśliwiec bombowiec rozbił się koło miejscowości Hoogkarspel. Żerebecki zginął na miejscu. Tylny strzelec plut. strz. Henryk Rogowski zmarł z ran nazajutrz w szpitalu w Lutjebroek. Czterej pozostali lotnicy przeżyli i zostali wzięci do niewoli: sierż. pil. Stanisław Lewek, sierż. pil. Edward Ołenyn, kpt. obs. Kazimierz Jaklewicz oraz sierż. rtg. Eryk Dębkowski.

Pochowany w Bergen mjr obs. Stanisław Rzepa był członkiem załogi Wellingtona IC (X9620) z 304 Dywizjonu Bombowego "Ziemi Śląskiej", zestrzelonego przez myśliwiec Luftwaffe nocą z 24 na 25 lipca 1941 r. podczas nalotu na Emden. Oprócz niego zginęli wszyscy inni członkowie załogi: kpt. pil. Leszek Karczewski, plut. pil. Zygmunt Witkowski, st. szer. rtg. Zbigniew Żuwała, plut. strz. Bolesław Salamon oraz kpt. strz. Jan Musiał (wszystkich pochowano w Hoek van Holland).

Pięciu kolejnych lotników pochowanych w Bergen służyło w jednostce wyszkolenia bojowego 18 Operational Training Unit w Bramcote i zostało wyjątkowo wyznaczonych do lotu bojowego w ramach nalotu "tysiąca bombowców" na Bremę, w nocy z 25 na 26 czerwca 1942 r. W drodze nad cel Wellington IC H (T2612) został zestrzelony przez nocny myśliwiec i rozbił się w miejscowości Andijk. Zginęła cała załoga: ppor. pil. Maksymilian Niemczyk, por. obs. Zygmunt Wieczorek, kpr. bomb. Stanisław Wolski oraz st. szer. strz. Włodzimierz Mikoś.

25 listopada 1942 r. podczas dziennego nalotu na Essen zestrzelony został jego Wellington IV BH-J (Z1495) z 300 Dywizjonu Bombowego "Ziemi Mazowieckiej". Maszyna padła ofiarą artylerii przeciwlotniczej i zmuszona była do lądowania przymusowego koło Bergen-op-Zoom w Holandii. Jako jedyny w samolocie zginął tylny strzelec kpr. Czesław Gębaczka (pochowany w Bergen), natomiast reszta załogi trafiła do niewoli: kpr. pil. Władysław Kaźmierczak, por. obs. Jan Gerstel, kpr. strz. Stanisław Abłamowicz oraz kpr. rtg. Józef Skonieczny (ten ostatni zmarł na atak serca dwa i pół miesiąca później).

Nocą z 8 na 9 kwietnia 1943 r. zestrzelona została kolejna załoga 300 Dywizjonu. Uczestniczący w nalocie na Duisburg Wellington X BH-T (HE148) padł łupem ognia artylerii przeciwlotniczej z okrętów niemieckich i rozbił się w Morzu Północnym koło IJmuiden. Zginęła cała załoga: ppor. pil. Stefan Tomicki, kpr. pil. Stanisław Ślusarski, ppor. obs. Jan Rudek, kpr. rtg. Tadeusz Kniażycki, kpr. strz. Władysław Marczuk i kpr. strz. Stanisław Stępień. W Bergen spoczywają Ślusarski, Rudek oraz Stępień. Czterej pozostali członkowie załogi zaginęli w morzu.

28 marca 1944 r. podczas ataku na wyrzutnie latających bomb V-1 we Francji ogniem obrony przeciwlotniczej został zestrzelony Mosquito FB.VI SM-S (LR276) z 305 Dywizjonu Bombowego "Ziemi Wielkopolskiej". Maszyna wpadła do kanału La Manche, a obaj członkowie załogi zginęli: ppor. pil. Bolesław Sochacki (którego ciało fale oddały na brzeg w Bergen, i którego tam pochowano) oraz por. obs. Józef Eckhardt (zaginął w morzu).

Na cmentarzu znajduje także grób nieznanego polskiego lotnika w stopniu plutonowego, którego ciało odnaleziono na holenderskiej plaży 10 kwietnia 1943 r. Bywa on w literaturze i Internecie utożsamiany ze wspomnianymi wcześniej Tadeuszem Kniażyckim lub Władysławem Marczukiem, którzy jednak byli kapralami. Wyjaśnienie zagadki nie jest proste, gdyż od 1 stycznia do 10 kwietnia 1943 r. w morzu zginęło pięciu polskich lotników w tej randze, ale wszyscy stracili życie w rejonie Zatoki Biskajskiej. Jest więc praktycznie niemożliwym, by zostali odnalezieni w Holandii.

Stopień
Nr ewid.
Nazwisko, imię
Data śmierci
Jednostka
kpr. strz. (Sgt) 784359 Gębaczka Czesław 25.11.1942 300 Dywizjon
st. szer. strz. (Sgt) 794437 Mikoś Włodzimierz 25/26.06.1942 18 Operational Training Unit
ppor. pil. (P/O) P-1611 Niemczyk Maksymilian 25/26.06.1942 18 Operational Training Unit
kpr. rtg. (Sgt) 792755 Rożdżyński Aleksander 25/26.06.1942 18 Operational Training Unit
ppor. obs. (F/O) P-2021 Rudek Jan 08/09.04.1943 300 Dywizjon
mjr obs. (F/O) P-0764 Rzepa Stanisław 24/25.07.1941 304 Dywizjon
ppor. pil. (F/O) P-2214 Sochacki Bolesław 28.03.1944 305 Dywizjon
kpr. strz. (Sgt) 792832 Stępień Stanisław 08/09.04.1943 300 Dywizjon
kpr. pil. (Sgt) 792051 Ślusarski Stanisław 08/09.04.1943 300 Dywizjon
por. obs. (F/O) P-1431 Wieczorek Zygmunt 25/26.06.1942 18 Operational Training Unit
kpr. bomb. (Sgt) 782395 Wolski Stanisław 25/26.06.1942 18 Operational Training Unit
kpt. strz. (F/O) P-0356 Żerebecki Kazimierz 18/19.06.1941 305 Dywizjon
NN do 10.04.1943 300 Dywizjon
 
Razem
13
   

Wojciech Zmyślony

Wejście na cmentarz komunalny w Bergen.
Działka grobów wojennych Wspólnoty Brytyjskiej.
Znajdujące się w na bramie wejściowej tabliczki informujące o obecnych na terenie nekropolii grobach wojennych holenderskich oraz brytyjskich.
Drogowskaz do grobów wojennych na cmentarzu komunalnym w Bergen.
Maszty do wciągania flag oraz schowek z wykazem pochowanych na cmentarzu żołnierzy.
Pomnik wykonany z łopaty śmigła z rozbitego alianckiego samolotu, z umieszczonym poniżej cytatem wersetu z Księgi Mądrości Syracha (Syr. 44:14): "Their name liveth for evermore" (Biblia Króla Jakuba), czyli: "Imię ich żyje w pokoleniach" (Biblia Tysiąclecia).
Grób kpr. strz. Czesława Gębaczki.
Grób st. szer. strz. Włodzimierza Mikosia.
Grób ppor. pil. Maksymiliana Niemczyka.
Grób kpr. rtg. Aleksandra Rożdżyńskiego.
Grób ppor. obs. Jana Rudka.
Grób mjr obs. Stanisława Rzepy.
Grób ppor. pil. Bolesława Sochackiego.
Grób kpr. strz. Stanisława Stępienia.
Grób kpr. pil. Stanisława Ślusarskiego.
Grób por. obs. Zygmunta Wieczorka.
Grób kpr. bomb. Stanisława Wolskiego.
Grób kpt. strz. Kazimierza Żerebeckiego.
Grób nieznanego z nazwiska polskiego lotnika, poległego przed 10 kwietnia 1943 r. Na nagrobku widnieje napis: "Lotnik wojny 1939-1945 - Polskie Siły Zbrojne - Znany Bogu".
:: wstecz
Źródła:
  • fotografie autorstwa Wojciecha Zmyślonego
  • Krzystek T. J., Personel PSP w Wielkiej Brytanii 1940-1947, Agencja Lotnicza ALTAIR, Warszawa 2007
  • Ku czci poległych lotników 1939-1945, Agencja Lotnicza ALTAIR, Warszawa 2006
  • http://www.polishwargraves.nl, dostęp 15 grudnia 2014 r.