Tadeusz Koc
Tadeusz Koc

Tadeusz Koc przyszedł na świat 9 sierpnia 1913 r. we wsi Grabanów niedaleko Białej Podlaskiej. Jego rodzice byli niezbyt zamożnymi rolnikami; początkowo pracowali u właściciela ziemskiego, potem gospodarowali na swoim gruncie w wiosce Kłoda. Po ukończeniu szkoły powszechnej młody Tadeusz poszedł do Gimnazjum im. Józefa Ignacego Kraszewskiego w Białej Podlaskiej. Jako gimnazjalista zapisał się do szkoły szybowcowej przy Podlaskiej Wytwórni Samolotów, a latem 1934 r. odbył szkolenie na Hanriotach w ramach Przysposobienia Wojskowego Lotniczego w Lublinku pod Łodzią.

Po uzyskanej w maju 1934 r. maturze wstąpił do Szkoły Podchorążych Rezerwy Lotnictwa w Dęblinie. Po rocznym kursie przeniósł się do SPL dla przyszłych oficerów zawodowych i 15 października 1937 r. promowany został na podporucznika pilota. Przydzielony został do 161 eskadry we Lwowie. We wrześniu 1939 r. w składzie III/6 Dyonu Myśliwskiego wspierał walki Armii "Łódź". 2 września mianowany został dowódcą czterosamolotowej zasadzki w Orchowie, niedaleko Łaska. Ok. 10.00 tego dnia wraz z ppor. Kazimierzem Rębalskim i ppor. Andrzejem Malarowskim przchwycił i zestrzelił nad Łodzią pojedynczego niemieckiego bombowca, którego rozpoznał jako Ju 86 (samoloty te nie brały udziału w kampanii wrześniowej; Koc pomylił się, gdyż w rzeczywistości bombowcem tym był prawdopodobnie Do 17). Parę godzin później, o 16.00 ponownie nad Łodzią wziął udział w walce z niemiecką wyprawą bombową. Wspólnie z ppor. Czesławem Główczyńskim gonił i ostatecznie nad Pabianicami zestrzelił Messerschmitta Bf 110 (lotnikom przyznano po 1/2 zestrzelenia). Nie było to jego ostatnie zwycięstwo w kampanii wrześniowej. 17 września wystartował na rozpoznanie rejonu Lwów-Stanisławów-Nadwórna. Nie wiedząc nic jeszcze o agresji ze wschodu zaatakował i zestrzelił radziecki samolot rozpoznawczy Polikarpow R-5, którego początkowo rozpoznał jako niemieckiego Hs 126. Tego samego dnia wieczorem odleciał na jednej z ocalałych "jedenastek" 161 eskadry do Rumunii na lotnisko Czerniowce. Został internowany, lecz szybko uciekł i przez Jugosławię przedostał się do Grecji. Stamtąd polskim statkiem "Pułaski" odpłynął do Marsylii.

We Francji trafił do polskiej bazy Lyon-Bron. 29 maja 1940 r. w 22-osobowej grupie pod dowództwem kpt. Tadeusza Rolskiego skierowany został do bazy w St. Etiénne. Po zaledwie paru dniach grupa wróciła do Lyonu by kontynuować szkolenie. Jej część po przebrojeniu na CR-714 przeleciała do Afryki. Nie znane są szczegóły dotyczące losów Tadeusza Koca, wiadomo, że 24 czerwca 1940 r. wypłynął z St. Jean de Luz na "Arandora Star" i 27 czerwca przybył do Liverpoolu. Po ukończeniu szkolenia na sprzęcie brytyjskim skierowany został 12 października do 303 dywizjonu jako pilot nieoperacyjny, szlifujący swe umiejętności. 8 listopada 1940 r. przesunięty został do 245 squadronu, a 22 lutego 1941 r. do pierwszego personelu formującego się w Acklington 317 Dywizjonu Myśliwskiego "Wileńskiego". Latał początkowo na Hurricane'ach, potem na Spitfire'ach. 8 listopada 1941 r. zestrzelił prawdopodobnie nad Lille we Francji Bf 109. 15 marca 1942 r. brał udział w osłonie 5 bombowców Boston nad Francję. Tymczasem nad lotniskami w Anglii zaległa gęsta mgła. Lądujący przy zerowej widoczności 317 dywizjon stracił 8 samolotów - jeden lotnik zginął, kilku było rannych. Koc jako jedyny obok sierż. Brzeskiego bezpiecznie wylądował, nie uszkadzając maszyny.

25 kwietnia 1942 r. wspólnie z por. Zygmuntem Słomskim zniszczył nad Francją jednego Fw 190. Ten sam typ samolotu strącił samodzielnie trzy dni później (28 kwietnia) nad St. Omer, zaś 29 kwietnia zestrzelił na pewno i prawdopodobnie po jednym Focke-Wulfie (jednego z niemieckich myśliwców zaatakował od czoła tak, że wróg eksplodował, a jego szczątki uszkodziły Spitfire'a Koca). W czerwcu 1942 r. przeniesiony został na stanowisko dowódcy eskadry "A" 308 Dywizjonu "Krakowskiego". 7 września 1942 r. nad Kanałem La Manche uszkodził Fw 190 (nie uznano na "liście Bajana"). 3 lutego 1943 r. w locie powrotnym z osłony bomowców samodzielnie odłączył się od szyku dywizjonu i zaatakował dostrzeżonego Fw 190, ciężko go uszkadzając (przyznano mu zwycięstwo prawdopodobne). Zajęty atakiem nie dostrzegł drugiego Focke-Wulfa na swoim ogonie, w rezultacie czego został zestrzelony. Wyskoczył na spadochronie i wylądował na kartoflisku, parę kilometrów od niemieckiego lotniska w St. Omer. Pomocy udzielił mu francuski ruch oporu, który załatwił pilotowi przewiezienie do Paryża. Następnie, przez St. Jean de Luz, Pireneje, San Sebastan i Madryt, Koc dostał się do Gibraltaru, skąd odleciał do Anglii "Latającą Fortecą". W Northolt zameldował się już 21 lutego.

W lipcu 1943 r. Koc został przeniesiony do 303 dywizjonu. 24 września 1943 r. w rejonie Amiens walczył z Focke-Wulfami, zgłosił uszkodzenie jednego z nich (niezaliczone na "liście Bajana"). 20 listopada 1943 r. przejął od kpt. Jana Falkowskiego stanowisko dowódcy "Kościuszkowców". Piastował je do 25 września 1944 r. Następnie odszedł do Wyższej Szkoły Lotniczej w Weston-super-Mare, którą ukończył we wrześniu 1945 r. Do końca swej służby w Polskich Siłach Powietrznych był kolejno szefem szkolenia w 61 OTU w Rednal, oficerem łącznikowym w 12 i 13 Grupie Myśliwskiej oraz oficerem sztabu 131 Skrzydła Myśliwskiego.

Za zasługi wojenne odznaczony został Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (nr 8495), czterokrotnie Krzyżem Walecznych, Distinguished Flying Cross oraz medalami pamiątkowymi. W Anglii wykonał 190 lotów bojowych. Zdemomilizował się w 1948 r. w polskim stopniu majora i brytyjskim Squadron Leadera. Wyemigrował do Kanady i mieszkał tam do końca życia. Pułkownik Tadeusz Kotz (zapis nazwiska zmienił po wojnie) zmarł 3 czerwca 2008 r. w Collingwood, miał 94 lata. Spoczął w rodzinnym grobowcu na cmentarzu rzymskokatolickim St. Mary's w Collingwood.

Data Samolot Jednostka Zniszczony
na pewno
Zniszczony
prawdo-
podobnie
Uszkodzony
02.09.1939 P.11c 161 eskadra 1/3 x Ju 86 [Do 17]    
02.09.1939 P.11c 161 eskadra 1/2 x Bf 110    
17.09.1939 P.11c 161 eskadra R-5 [Hs 126]    
08.11.1941 Spitfire V, JH-Y (W3970) 317 dywizjon   Bf 109  
25.04.1942 Spitfire V, JH-D (BL410) 317 dywizjon 1/2 x Fw 190    
28.04.1942 Spitfire V, JH-M (BL563) 317 dywizjon Fw 190    
29.04.1942 Spitfire V, JH-M (BL563) 317 dywizjon Fw 190    
29.04.1942 Spitfire V, JH-M (BL563) 317 dywizjon   Fw 190  
03.02.1943 Spitfire V, ZF-[?] (BL977) 308 dywizjon   Fw 190  
   
Razem
4 i 1/3
3
0

Wojciech Zmyślony

Źródła:
fotografia ze zbiorów pana Stanisława Bochniaka
materiały otrzymane dzięki uprzejmości pana Wojtka Matusiaka
Belcarz B., Polskie lotnictwo we Francji 1940, Stratus, Sandomierz 2002
Cynk J. B., Polskie lotnictwo myśliwskie w boju wrześniowym, AJ-Press, Gdańsk 2000
Król W., Myśliwcy, Wydawnictwo MON, Warszawa 1980
Kutzner J., Zwycięstwa pilotów myśliwskich, Adiutor, Warszawa 2007
Zieliński J., 303 Dywizjon Myśliwski Warszawski im. Tadeusza Kościuszki, Bellona, Warszawa 2003