Otrzymując wiele e-maili z prośbą o pomoc przekonałem się, że dużo osób poszukuje informacji o lotnikach polskich walczących na frontach II wojny światowej. Powody są różne - jedni chcą dowiedzieć się, jak zasłużył się dziadek, wujek bądź inny krewny, drudzy pragną poznać sylwetkę bohatera, pochodzącego z własnej miejscowości bądź regionu. Postanowiłem wobec powyższego przygotować niniejszą stronę, która ma pomóc wszystkim zainteresowanym w poszukiwaniach.

Dlaczego warto korzystać z archiwów? Po pierwsze, obecnie dostęp do ich zbiorów (a przynajmniej do tych, o których wspomnę poniżej) jest łatwy - możliwy na drodze korespondencji. Po drugie, dokumenty, których kopie można uzyskać z archiwów, zawierają wiele cennych informacji, których nieraz próżno szukać gdzie indziej (w książkach lub przecenianym jeśli chodzi o zasobność i wiatygodność Internecie). Po trzecie, w przeciwieństwie do źródeł publikowanych są generalnie wiarygodne i można się na nich opierać. Poniżej piszę krótko o trzech instytucjach, w których można uzyskać dane na temat byłych żołnierzy polskich.

Instytut i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie posiada w swych zbiorach teczki personalne polskich lotników (brak teczek żołnierzy wojsk lądowych). Można w nich znaleźć przede wszystkim:
- podstawowe dane (imiona, data i miejsce urodzenia, nr służbowy);
- przebieg służby w Anglii;
- przebieg służby przed wojną (głównie w wypadku oficerów);
- sprawozdania z ewakuacji z Polski do Anglii;
- sprawozdania z pobytu w niewoli sowieckiej (łagry);
- sprawozdania z pobytu w niewoli francuskiej (obozy internowania w Afryce Północnej);

Wszystko zależy oczywiście od poszczególnej teczki - niektóre są bardzo obszerne i zawierają wiele informacji, inne ograniczają się do pojedynczych kartek. Kserokopie dokumentów można zamawiać listownie (listy można pisać po polsku), za jedną stronę ksero pobierana jest opłata w wysokości 2 zł, doliczane są także koszty przesyłki (do kilkunastu złotych). Oczekiwanie na odpowiedź może trwać kilka miesięcy. Adres i numer telefonu:

Kolejnym polskim archiwum jest CAW (Centralne Archiwum Wojskowe) w Warszawie. W CAW szukać można informacji o przedwojennych oficerach oraz podoficerach zawodowych, a także żołnierzach służących w Wojsku Polskim na terenie kraju po wojnie. CAW prowadzi własną stronę internetową z dokładnymi informacjami, toteż poniżej podaję tylko adres:

Ostatnią godną uwagi instytucją jest brytyjskie Ministerstwo Obrony - Ministry of Defence. W jego ramach istnieje komórka odpowiedzialna za obsługę zbiorów dotyczących polskich żołnierzy służących na Zachodzie (zarówno lotników jak i żołnierzy wojsk lądowych). Siedziba tejże komórki znajduje się na terenie czynnego lotniska Northolt. Odwiedzający może zostać zatrzymany przy bramie wjazdowej, toteż w razie wizyty najlepiej umówić się wcześniej na konkretny termin. Dokumenty udostępniane są wyłącznie byłym żołnierzom Polskich Sił Zbrojnych bądź - w wypadku gdy już nie żyją - ich rodzinom (przy czym trzeba udowodnić pokrewieństwo; najlepiej za pomocą kserokopii aktów urodzenia). Niegdyś archiwum dla osób zamieszkałych w Polsce było bezpłatne, niestety z dniem 1 maja 2008 r. opłatę wprowadzono. Obecnie wynosi ona 30 funtów, należy ją uregulować jako międzynarodowy czek bankierski. Prośby można pisać w języku polskim, oficjalnie odpowiedzi udzielane są wyłącznie po angielsku (choć ja sam otrzymałem list w języku polskim):

Na koniec wspomnieć chciałem jeszcze o jednym archiwum - niemieckim. Jak wiadomo, w Polskich Siłach Zbrojnych służyło wielu byłych jeńców-żołnierzy Wehrmachtu, przymusowo wcielonych jako obywatele niemieccy narodowości polskiej. Byli to zwykle Ślązacy, Pomorzanie, Wielkopolanie. O ile w 2 Korpusie Polskim czy 1 Dywizji Pancernej żołnierzy takich było bardzo wielu, o tyle mniej liczni (kilkuset) zasiliło personel Polskich Sił Powietrznych. Instytucją, która udostępnia dane żołnierzy Wehrmachtu - w tym Polaków - jest Deutsche Dienststelle (WASt). Zamówienia składać należy przez Internet, pobierana jest opłata (średnio w wysokości 20 euro), zaś odpowiedzi udzielane są w języku niemieckim:

Na koniec dodać trzeba, że nic nie zastąpi osobistej wizyty w siedzibie którejś z powyższych instytucji. Listownie uzyskać można jednak bardzo wiele cennych dokumentów, o czym już niejednokrotnie miałem okazję się przekonać.

Wojciech Zmyślony