Brytyjski Cmentarz Wojenny w Dürnbach (Niemcy)


Na cmentarzu w Dürnbach koło Bad Tölz w Bawarii znajdują się groby 21 polskich lotników. Należeli oni do załóg sześciu samolotów, które zostały zestrzelone bądź uległy katastrofie w południowych Niemczech.

Sześciu lotników spoczywających w Dürnbach to załoga Halifaksa II (V9976) ze 138 Dywizjonu do Zadań Specjalnych RAF (138 Squadron), która nocą z 20 na 21 kwietnia 1942 r. zginęła podczas lotu specjalnego ze zrzutem skoczków do Austrii. Poza polskimi lotnikami (kpt. Zygmuntowicz, kpt. Voellnagel, plut. Karbowski, sierż. Wilmański, sierż. Mądracki, sierż. Wojciechowski) w samolocie było także dwóch Brytyjczyków z załogi: drugi pilot W/Cdr Walter R. Farley (dowódca 138 Dywizjonu RAF) oraz strzelec F/O James A. Pulton. Na pokładzie lecieli też dwaj dywersanci wyszkoleni przez NKWD. Ich prawdziwe nazwiska pozostają nieznane (używali różnych pseudonimów, m.in. Franz Mayer i Rudolf Hofstädter, a zostali pochowani pod nazwiskami odpowiednio Lorens Mraz i Franz Löschel). Samolot z powodu skrajnie trudnych warunków pogodowych rozbił się koło bawarskiej wioski Bad Kreuth u podnóża góry Blauberg na granicy niemiecko-austriackiej.

Pozostali pochowani w Dürnbach polscy lotnicy należeli do 300 Dywizjonu Bombowego "Ziemi Mazowieckiej". Chronologicznie pierwszym poległym był sierż. Jagiełło, mechanik pokładowy Lancastera III BH-B (JB561), zestrzelonego przez nocnego myśliwca podczas nalotu na Russelheim nocą z 25 na 26 sierpnia 1944 r. Resztę załogi stanowili Brytyjczycy: P/O Gordon Whyte (pilot), Sgt Albert Clayworth (nawigator), Sgt Maurice Robertson (bombardier), Sgt Billie Sellars (radiotelegrafista), Sgt John Moule (strzelec przedni) oraz Sgt Charles Taylor (tylny strzelec).

Nocą z 28 na 29 stycznia 1945 r. podczas nalotu na Stuttgart zestrzelona została przez nocnego myśliwca załoga Lancastera I BH-K (PB846). Samolot rozbił się koło miejscowości Berneck. Zginęli por. Zarębski, por. Paszkowski oraz kpr. Cymbała, katastrofę przeżyli por. bomb. Zygmunt Wesołowski, kpr. rtg. Piotr Barzdo, chor. mech. pokł. Jan Gerwatowski oraz kpr. strz. Ryszard Mańkowski (wszyscy trafili do niewoli).

Kilka dni później, nocą z 2 na 3 lutego 1945 r., w pobliżu Wiesbaden zestrzelony został przez obronę przeciwlotniczą kolejny polski Lancaster I BH-B (ME744). Polegli ppor. Kapciuk, plut. Reder, ppor. Branszted, kpr. Jurewicz, sierż. Wilk oraz por. Modro. Z samolotu uratował się jedynie strzelec plut. Tadeusz Mąsiorski, który trafił do obozu jenieckiego. Ciała plut. Redera nie odnaleziono i jego obecne miejsce spoczynku jest nieznane.

Nocą z 23 na 24 lutego 1945 r. utracono dwa Lancastery I biorące udział w bombardowaniu zakładów Daimler-Benz w Pforzheim. Pierwszy z nich, BH-L (NG266), został zestrzelony na południowo-wschodnich obrzeżach Pforzheim przez nocnego myśliwca. Poległa cała załoga w składzie: ppor. Filipek, ppor. Magierowski, ppor. Ziegenhirte, kpr. Kowalski, plut. Mrożek, kpr. Sadowiński i kpr. Trzepiota. Odnaleziono i w Dürnbach złożono ciała Filipka, Mrożka oraz jednego, niezidentyfikowanego członka załogi.

Drugi z samolotów, BH-X (PA161), również został zestrzelony przez samolot myśliwski nad Sindelfingen. Zginęli por. Barcikowski, kpr. Lisak oraz kpr. Stokarski. Skokiem na spadochronie uratowała się reszta załogi, która trafiła do niewoli: sierż. pil. Henryk Jachacz, ppor. bomb. Robert Peisker, kpr. mech. pokł. Stanisław Leja oraz kpr. strz. Zygmunt Minkler.

Stopień Nr ewid. Nazwisko, imię Data śmierci Jednostka
por. naw. (P/O) P-2626 Barcikowski Józef 23/24.02.1945 300 Dywizjon
ppor. bomb. (P/O) P-2721 Branszted Jan 02/03.02.1945 300 Dywizjon
kpr. strz. (Sgt) 706584 Cymbała Kazimierz 28/29.01.1945 300 Dywizjon
ppor. pil. (F/Lt) P-2648 Filipek Adam 23/24.02.1945 300 Dywizjon
sierż. mech. pokł. (F/Sgt) 780009 Jagiełło Władysław 25/26.08.1944 300 Dywizjon
kpr. rtg. (Sgt) 705695 Jurewicz Feliks 02/03.02.1945 300 Dywizjon
ppor. pil. (F/Lt) P-2575 Kapciuk Zdzisław 02/03.02.1945 300 Dywizjon
plut. strz. (F/Sgt) 793737 Karbowski Bronisław 20/21.04.1942 138 Dywizjon RAF
kpr. rtg. (Sgt) 705022 Lisak Rudolf 23/24.02.1945 300 Dywizjon
sierż. mech. pokł. (Sgt) 780118 Mądracki Czesław 20/21.04.1942 138 Dywizjon RAF
por. strz. (F/O) P-2150 Modro Zygmunt 02/03.02.1945 300 Dywizjon
plut. mech. pokł. (Sgt) 782865 Mrożek Józef 23/24.02.1945 300 Dywizjon
por. naw. (P/O) P-2377 Paszkowski Romuald 28/29.01.1945 300 Dywizjon
kpr. strz. (Sgt) 706549 Stokarski Jerzy 23/24.02.1945 300 Dywizjon
kpt. naw. (F/Lt) 76802 Voellnagel Antoni 20/21.04.1942 138 Dywizjon RAF
sierż. mech. pokł. (Sgt) 780026 Wilk Bronisław 02/03.02.1945 300 Dywizjon
ppor. rtg. (F/Sgt) 781191 Wilmański Leon 20/21.04.1942 138 Dywizjon RAF
sierż. strz. (Sgt) 780095 Wojciechowski Mieczysław 20/21.04.1942 138 Dywizjon RAF
por. pil. (F/Lt) P-0845 Zarębski Zbigniew 28/29.01.1945 300 Dywizjon
kpt. pil. (F/O) P-0291 Zygmuntowicz Ryszard 20/21.04.1942 138 Dywizjon RAF
    NN * 23/24.02.1945 300 Dywizjon
 
Razem
21
   
* kpr. rtg. (F/Sgt) Kowalski Czesław (7055573), ppor. naw. (P/O) Magierowski Ferdynand (P-2792), kpr. strz. (Sgt) Sadowiński Władysław (706687), kpr. strz. (Sgt) Trzepiota Sabin (706704) lub ppor. bomb. (P/O) Ziegenhirte Mieczysław (P-2830)

Wojciech Zmyślony



Drogowskaz na Brytyjski Cmentarz Wojenny w Dürnbach.

Wejście na Brytyjski Cmentarz Wojenny w Dürnbach.

Nazwa nekropolii obok wejścia stworzona z metalowych liter.

Biały prostopadłościenny pomnik - Stone of Remembrance (Kamień Pamięci) - z fragmentem wersetu z Księgi Mądrości Syracha (Syr. 44:14): "Their name liveth for evermore" (Biblia Króla Jakuba), czyli: "Imię ich żyje w pokoleniach" (Biblia Tysiąclecia).

Pergola z ławkami wybudowana na terenie cmentarza.

Tablica z napisem: "Ziemia, na której znajduje się ten cmentarz, jest darem niemieckiej ludności na miejsce wiecznego spoczynku marynarzy, żołnierzy i lotników, którzy są tu uhonorowani".

Rejestr cmentarny, w którym przechowywana jest księga gości i lista pochowanych.

Charakterystyczny dla cmentarzy będących pod pieczą Commonwealth War Graves Commission pomnik Cross of Sacrifice (Krzyż Poświęcenia) na tle Alp i bawarskiego nieba.

Groby członków załogi Halifaksa II (V9976) oraz dwójki agentów NKWD.

Cmentarz w Dürnbach, jak niemal wszystkie cmentarze pod pieczą Komisji Grobów Wojennych Wspólnoty Brytyjskiej, imponuje doskonałym utrzymaniem i bogactwem roślin ozdobnych.

Widok na groby (od prawej): kpr. strz. Kazimierza Cymbały, por. naw. Romualda Paszkowskiego oraz por. pil. Zbigniewa Zarębskiego.

Widok na rzędy grobów na cmentarzu w Dürnbach. Nagrobki Polaków wyróżnia charakterystyczny, dostrzegalny z daleka, pięciokątny kształt (tablice na grobach żołnierzy Wspólnoty Brytyjskiej mają kształt zbliżony do prostokątnego).

Grób por. naw. Józefa Barcikowskiego.

Grób ppor. bomb. Jana Brandsztedta.

Grób kpr. strz. Kazimierza Cymbały.

Grób ppor. pil. Adama Filipka.

Grób sierż. mech. pokł. Władysława Jagiełły.

Grób kpr. rtg. Feliksa Jurewicza.

Grób ppor. pil. Zdzisława Kapciuka.

Grób plut. strz. Bronisława Karbowskiego i sierż. mech. pokł. Czesława Mądrackiego.

Grób kpr. rtg. Rudolfa Lisaka.

Grób por. strz. Zygmunta Modro.

Grób plut. mech. pokł. Józef Mrożka.

Grób por. naw. Romuald Paszkowskiego.

Grób kpr. strz. Jerzego Stokarskiego.

Grób kpt. naw. Antoniego Voelnagella i ppor. rtg. Leona Wilmańskiego.

Grób sierż. mech. pokł. Bronisława Wilka.

Grób sierż. strz. Mieczysława Wojciechowskiego i kpt. pil. Ryszarda Zygmuntowicza.

Grób por. pil. Zbigniewa Zarębskiego.

Grób nieznanego polskiego lotnika. Spoczywa w nim jeden z następujących członków załogi Lancastera I BH-L (NG266): ppor. naw. Ferdynand Magierowski, ppor. bomb. Mieczysław Ziegenhirte, kpr. rtg. Czesław Kowalski, kpr. strz. Władysław Sadowiński lub kpr. strz. Sabin Trzepiota.


Źródła:
fotografia autorstwa: państwa Danuty i Iana Dale, pani Ewy Raczyńskiej-Dubowicz
Krzystek T. J., Personel PSP w Wielkiej Brytanii 1940-1947, Agencja Lotnicza ALTAIR, Warszawa 2007
Ku czci poległych lotników 1939-1945, Agencja Lotnicza ALTAIR, Warszawa 2006