Stefan Okrzeja
Stefan Okrzeja

Stefan Stanisław Okrzeja urodził się 24 kwietnia 1907 r. w Warszawie (pierwsze imię otrzymał na cześć swego brata Stefana Aleksandra, działacza rewolucyjnego, straconego w 1905 r. w warszawskiej Cytadeli za zamach bombowy na komisariat policji rosyjskiej w Warszawie). Edukację rozpoczął w Warszawie, potem uczęszczał - także w Warszawie - do Szkoły Rzemieślniczej im. Michała Konarskiego. Po maturze, 13 maja 1925 r. rozpoczął kurs w Cywilnej Szkole Pilotów na lotnisku Ławica w Poznaniu, upoważniający go do latania na małych samolotach turystycznych. Ukończyłgo 3 czerwca 1926 r. 1 wrześniu 1926 r. powołany został do wojska. Otrzymał przydział do 2 pułku lotniczego w Krakowie, gdzie latał w 21 eskadrze liniowej. Po odbyciu zasadniczej służby pozostał w Krakowie jako podoficer nadterminowy. 27 września 1927 r. został odkomenderowany do Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa na stanowisko instruktora pilotażu. Wiosną 1930 r. oblatując nowo otrzymany samolot Wibault ratował się skokiem ze spadochronem (przestały reagować stery w samolocie). Wysokość była zbyt mała, ale nierozwinięta czasza spadochronu zaczepiła o drzewo i pilot zawisł około pół metra nad ziemią. Wyszedł z tego wypadku bez szwanku. 1 października 1931 r. wstąpił do Szkoły Podchorążych dla Podoficerów w Bydgoszczy, a następnie do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. Ukończył ją 15 sierpnia 1934 r. jako podporucznik. Następnie skierowany został do 61 eskadry liniowej w 6 pułku lotniczym we Lwowie, potem został przeniesiony do 112 eskadry myśliwskiej w 1 pułku lotniczym. Wkrótce mianowany został zastępcą dowódcy eskadry, kpt. Tadeusza Opulskiego. W ramach reorganizacji polskiego lotnictwa 112 eskadrę włączono do Brygady Pościgowej, która na wypadek wojny miała bronić nieba nad stolicą. 29 sierpnia 1939 r. eskadrę przesunięto na polowe lotnisko Zielonka pod Warszawą. Trzy dni później Niemcy zaatakowały Polskę.

Stefan Okrzeja wystartował na pierwszy lot bojowy ok. 11.55, wraz z siedmioma innymi P.11 112 eskadry (przechwycenie Do 17). Cztery samoloty eskadry dopadły Dorniera - pierwszy zaatakował Okrzeja, prowadząc ciągły ogień z odległości ok. 15-20 m (!). Dornier zapalił się i chwilę potem eksplodował, uszkadzając lekko samolot Okrzei (kawałek blachy wcisnął się między cylindry silnika). Z niewiadomych względów Okrzei oficjalnie przyznano zestrzelenie dwóch Dornierów tamtego popołudnia. Dwa dni później, 3 września, Okrzeja brał udział w tzw. bitwie rembertowskiej, walce myśliców Brygady Pościgowej z Bf 110. Wraz z por. Cebrzyńskim i kpt. Krasnodębskim atakował jednego Bf 110, którego zestrzelono - Okrzeja nie rościł sobie jednak praw do tego zestrzelenia. 5 września, ok 13.00 Okrzeja poprowadził nad Warszawę klucz P.11, leciał wraz z trójką por. Łapkowskiego. Polacy zauważyli lecące Dorniery Do 17 i natychmiast zaatakowali je, nad wioską Kręgi. W walce tej zginał por. Okrzeja, a kpr. Nowakowski został ciężko ranny (zbyt nisko otworzył spadochron i doznał kontuzji kręgosłupa). Nie wiadomo dokładnie co zaszło - jedna z teorii mówi o zderzeniu się w powietrzu samolotów Nowakowskiego i Okrzei; inna sugeruje, że samolot Okrzei został ciężko postrzelany (odpadło skrzydło), a pilot ranny i dlatego nie skakał na spadochronie. Jednakże Polacy zestrzelili także jednego Do 17 (z III./KG 3), który spłonął podczas przymusowego lądowania po niemieckiej stronie frontu - nikt nie zgłaszał pretensji do zestrzelenia czy uszkodzenia tego samolotu, więc być może Dornier ten padł ofiarą któregoś z dwójki pilotów?

Na wiosnę 1940 r. ciało Stefana Okrzei w tajemnicy ekshumowano z tymczasowej mogiły i złożono w rodzinnym grobowcu państwa Leskich na cmentarzu komunalnym przy ul. Pułtuskiej w Wyszkowie. Przy identyfikacji zwłok obecni byli żona Zofia, brat Stefan Wacław i siostra Marta Okrzeja-Czarniecka. Pośmiertnie (w 1947 r.), por. pil. Stefana Okrzeję odznaczono Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (nr 12070). W 1961 r. przy szosie z Wyszkowa do Serocka w pobliżu wioski Kręgi (w miejscu, gdzie rozbił się samolot) postawiono pomnik z rzeźbą w postaci złamanego śmigła. Na płycie wyryto słowa: "Tu dnia 5.IX.1939 roku poległ w obronie Ojczyzny w walce z hitlerowskim najeźdźcą porucznik pilot Stefan Okrzeja. Cześć jego pamięci"...

Data Samolot Jednostka Zniszczony
na pewno
Zniszczony
prawdo-
podobnie
Uszkodzony
01.09.1939 P.11c 112 eskadra Do 17    
01.09.1939 P.11c 112 eskadra Do 17    
   
Razem
2
0
0

Wojciech Zmyślony

Źródła:
fotografia ze zbiorów pana Zbigniewa Charytoniuka
materiały otrzymane dzięki uprzejmości pana Grzegorza Śliżewskiego
Cumft O., Kujawa H. K., Księga lotników polskich 1939-1946, Wydawnictwo MON, Warszawa 1989
Cynk J. B., Polskie lotnictwo myśliwskie w boju wrześniowym, AJ-Press, Gdańsk 2000
Pawlak J., Absolwenci Szkoły Orląt, Wydawnictwo Retro-Art, Warszawa 2002